Hürmüz Boğazı’nda Kritik Dönemeç: İran ve Umman Anlaşmaya Yakın Ancak Kriz Sürüyor

İran, Hürmüz Boğazı’nın kontrolüne ilişkin Umman ile yürütülen müzakerelerde anlaşmaya varılmasının an meselesi olduğunu, ancak bu mutabakatın su yolunu küresel ticarete açmak için tek başına yeterli olmayacağını duyurdu. Diplomatik temaslar sürerken Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), bölgede bir ticari gemisinin daha İran tarafından hedef alındığını bildirdi.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve Tahran’ın küresel enerji rotasını fiili bir ablukaya almasıyla derinleşen savaşın sona ermesi için, boğazın iki yakasını paylaşan İran ile Umman arasındaki olası bir anlaşma hayati önem taşıyor. Cuma günü basına konuşan ve isminin açıklanmasını istemeyen bir ABD’li yetkili, Washington’ın petrol trafiğinin normale dönebilmesi için İran ile Umman arasında yakın zamanda bir anlaşma beklediğini ifade etti.

İran’ın Masadaki Talepleri

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, yeni bir nakliye rotası konusunda Umman ile anlaşmaya “çok yakın” olduklarını doğruladı. Ancak Arakçi, boğazın tamamen yeniden açılmasının, başta ABD’nin İran’a tazminat ödemesi olmak üzere diğer koşulların yerine getirilmesine bağlı olduğunun altını çizdi.

İran Yüksek Milli Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhammed Bakır Zülkadr ise Tahran’ın diğer taleplerini şu şekilde sıraladı:

ABD’nin İran’a yönelik tehditlerinin sona ermesi.

İran’a ve Lübnan, Filistin, Yemen ile Irak’taki müttefiklerine yönelik saldırıların durdurulması.

İran üzerindeki yaptırımların ve ablukanın kaldırılması.

Dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması.

İran Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Muhibbi de Tasnim haber ajansına yaptığı açıklamada, boğazın açılmasının Umman ile yapılan görüşmelerden ziyade Washington’ın İran’ın şartlarını kabul etmesine bağlı olduğunu vurgulayarak, “ABD şartlarımızı kabul ettiğinde Hürmüz Boğazı kesinlikle yeniden açılacaktır” dedi.

Umman: “Görüşmeler Olumlu ve Yapıcı”

Körfez’deki krizde arabulucu rolü üstlenen Umman, boğazdan geçen gemilere yönelik tekrarlanan saldırıları -fail belirtmeden- kınarken, İran ile nakliye düzenlemeleri üzerine yürütülen müzakerelerin “olumlu ve yapıcı” geçtiğini duyurdu. Umman Dışişleri Bakanlığı, tüm tarafların çıkarlarını gözeterek, müzakereleri ve elde edilen ilerlemeyi tehlikeye atacak eylemlerden kaçınılması gerektiği çağrısında bulundu.

Dışişleri Bakanı Arakçi, boğazdaki eski trafik ayrım düzeninin Tahran için artık kabul edilemez olduğunu, kalıcı rotayla ilgili teknik ve hukuki sorunlar çözülene kadar Umman ile “geçici bir rota” üzerinde görüşüldüğünü belirtti.

Göreceli ılımlı bir figür olarak öne çıkan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise anlaşma için en doğru zamanın şu an olduğuna inandığını belirterek, “Ülkede uyum, güç ve birlik var. Bildiğim kadarıyla İran bu savaşta muzaffer ve güçlü kabul ediliyor” ifadelerini kullandı.

BAE Gemisine Saldırı ve İnsani Kriz

İran, şubat ayından bu yana Körfez ülkeleri ile Ürdün’deki ABD üslerini ve eskiden dünyadaki petrol ve doğalgaz sevkiyatının beşte birinin yapıldığı dar boğazdaki ticari gemileri hedef almayı sürdürüyor. BAE, cumartesi günü devlete ait petrol şirketine bağlı bir geminin Hürmüz Boğazı’ndan geçerken füzeyle vurulduğunu açıkladı. Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO) da kimliği belirsiz bir mermiyle vurulan bir gemide yangın çıktığını, yangının söndürüldüğünü ve çevresel bir felaket yaşanmadığını raporladı. Son saldırılarda can kaybı ya da yaralanma bildirilmedi.

Çatışmaların başından beri İran’da gıda ve temel ihtiyaç maddelerinin fiyatları hızla artarken, ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) bölgedeki ablukaya dair son verileri paylaştı:

30’dan fazla gemiye insani yardım taşıdıkları gerekçesiyle geçiş izni verildi.

53 gemi geri çevrildi.

2 gemi etkisiz hale getirildi, 2 gemiye ise askerler tarafından çıkılarak el konuldu.

Pezeşkiyan, cumartesi günü düzenlediği basın toplantısında temel malların ithalatında yaşanan zorluklardan ABD’yi sorumlu tutarken, Washington’ın insani yardım istisnalarından bahsetmemesi dikkat çekti. Trump yönetimi ise ticari nakliyatın engelsiz bir şekilde yeniden başlaması halinde ABD’nin İran limanlarındaki ablukayı kaldıracağının sinyalini verdi.

Masadaki En Büyük Taviz: Boğazın Kontrolü

Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak ve iki bölgesel yetkili, önerilen anlaşmanın Tahran’a Körfez’e boğazdan giren gemiler üzerinde kontrol sağlayacağını iddia etti. Bu durum, İran’a bugüne kadar verilen en büyük tavizlerden biri olarak değerlendiriliyor. ABD’li yetkililer daha önce dünyanın en önemli enerji ticaret rotasının kontrolünün İran’a bırakılmasını asla kabul etmeyeceklerini söylemişti. Washington’ın anlaşmanın parametrelerini değiştirmeye çalışıp çalışmadığı ise henüz belirsizliğini koruyor.

Mevcut durumda İran, çatışmaları gerekçe göstererek petrol tankerlerinden geçiş ücreti talep ediyor. Bu uygulama ve izinsiz geçmeye çalışan gemilere açılan ateş, küresel tedarik zincirini ağır bir şekilde sekteye uğratarak enerji fiyatlarının fırlamasına ve dünya çapında enflasyonun tetiklenmesine neden oluyor.