ABD, ateşkes görüşmelerinin çıkmaza girdiği, küresel petrol arzının düştüğü ve bölgesel gerilimlerin tırmandığı bir dönemde, İran’a yönelik deniz ablukasını süresiz olarak sürdürebileceğini ve Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı daha da artıracağını açıkladı.
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth perşembe günü gazetecilere yaptığı açıklamada, Amerikan ordusunun İran’a ağır bir ekonomik darbe indiren ablukayı uygulamak için bölgedeki deniz varlığını sürdürme kapasitesine sahip olduğunu belirtti. Panama ziyareti sırasında konuşan Hegseth, “ABD Donanması bu tür bir ablukayı süresiz olarak sürdürebilir; çünkü bugüne kadar yaptığımız gibi gemileri bölgeye dönüşümlü olarak göndermeye devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.
Hazine Bakanı Scott Bessent ise ABD’nin İran’a daha fazla mali zarar vermeyi planladığının altını çizdi. Newsmax’te katıldığı bir televizyon programında Bessent, “Gelecek hafta yapılacak yeni duyurulara dikkat edin, çünkü bir ülkenin ekonomik izolasyonu tarihinde daha önce hiç görülmemiş boyutta önlemler uygulayacağız” dedi.
Hürmüz Boğazı’nda Kontrol Savaşı ve Gemi Saldırıları
Haziran ayında savaşı sona erdirmesi beklenen geçici anlaşmanın çökmesiyle birlikte İran, Hürmüz Boğazı’nı kontrol ederek Washington’a karşı bir koz elde etmeye yöneldi. Şubat ayında savaş başlamadan önce dünyadaki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) beşte birinin geçtiği bu stratejik su yolunu kullanmaya çalışan bazı gemiler İran’ın hedefi oldu.
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) devlet haber ajansı WAM’ın bildirdiğine göre, perşembe akşamı devlete ait Abu Dabi Ulusal Petrol Şirketi’ne (ADNOC) ait iki gemi boğazdan geçerken saldırıya uğradı. BAE hükümeti olayı bir “İran saldırısı” olarak nitelendirerek sert bir dille kınadı.
İç Politikada “Savaşı Bitir” Baskısı
ABD Başkanı Donald Trump, artan akaryakıt fiyatlarının halk desteğini düşürmesi ve Kasım ayındaki ara seçimlerde partisinin Kongre’deki kontrolünü kaybetme riski yaratması nedeniyle, kamuoyunda destek bulmayan bu savaşı sona erdirmesi için ülke içinde giderek artan bir baskıyla karşı karşıya.
Trump defalarca ABD’nin boğaz üzerinde “tam kontrole” sahip olduğunu iddia etse de İran bu açıklamaları yalanlıyor. Tahran yönetimi, ekonomik yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını içeren şartları yerine getirilene kadar su yolunun yeniden açılmasına izin vermeyeceğini belirtiyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği salı günü 8 gemiye kadar geriledi. Bu sayı, son 10 günlük ortalamada 12 civarında seyrederken, savaş öncesinde boğazdan günlük 130 ila 140 gemi geçiş yapıyordu.
ABD, haziran ayı ortasında İran’ın deniz taşımacılığına ve limanlarına yönelik ablukayı bir aylığına kaldırmış ancak daha sonra yeniden uygulamaya koyarak Tahran’ın başlıca döviz kaynağını kesmiş ve enerji altyapısına yönelik savaş dönemi saldırılarından kaynaklanan maddi kayıpları daha da derinleştirmişti. Washington daha önce, boğazın iki yakasında yer alan İran ve Umman’ın ticari taşımacılığı yeniden başlatmak üzere anlaşmaya varması halinde İran ablukasını kaldıracağını duyurmuştu.
Daralan Küresel Arz ve Büyüyen Endişeler
Trump bugüne kadar kara birlikleri konuşlandırmaktan veya stratejik adaları ele geçirip su arıtma tesislerini bombalamaktan kaçınsa da askeri saldırıları tırmandırma ve “İran’ı sert vurma” tehditlerini defalarca yineledi. Ancak bu hafta başlarında askeri harekat yerine ekonomik yaptırımlara ağırlık vereceğinin sinyalini verdi. ABD, İran’ın yanı sıra silah teminine yardımcı olduğunu iddia ettiği kişi ve kurumlara yönelik ekonomik yaptırımları sıkılaştırdı; ancak bu baskı kampanyası Tahran’ı müzakere masasına döndürmekte yetersiz kaldı.
Küresel ekonomi üzerindeki stres de giderek artıyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) çarşamba günü yaptığı açıklamada, küresel petrol arzının bu yıl günlük 4,3 milyon varil (yaklaşık %4) düşeceğini öngördü. Ajans sadece bir ay önce bu düşüşün günlük 3,7 milyon varil olacağını tahmin ediyordu.
Zayıflayan küresel talep işaretleri ve ABD ham petrol stoklarındaki keskin artışın etkisiyle petrol fiyatları perşembe günü, bir haftalık yükselişin ardından %2’den fazla değer kaybetti. Ancak Yemen’deki İran destekli Husilerin Suudi Aramco’ya ait bir rafineriyi insansız hava araçlarıyla hedef aldığına dair haberler, bölgesel savaşın yayılabileceği endişelerini alevlendirerek piyasaları yeniden tedirgin etti. Ekonomistler, savaşın bir sonucu olarak küresel büyümede keskin bir düşüş ve bazı bölgelerde resesyon yaşanabileceğini öngörerek, çatışmaların kısa süre içinde sona ermemesi halinde bu etkinin katlanarak büyüyeceği konusunda uyarılarda bulunuyor.
Nisan ayında yoğun bombardımanları durdurup sonuçsuz kalan barış müzakerelerine geçişi sağlayan ateşkes kararının geriye dönüp bakıldığında bir hata olup olmadığı sorusunu yanıtsız bırakan Savunma Bakanı Hegseth, “Bu konuda asla yorum yapmayacağım. İran’ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmamasını sağlamak için tam olarak yapmamız gerekeni yapıyoruz” ifadelerini kullandı.
İlk yorum yapan siz olun