WASHINGTON – ABD yönetimi, Başkan Donald Trump tarafından imzalanan İran barış anlaşması kapsamında gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan ücretsiz geçeceğini duyurdu. Washington, Tahran’ın herhangi bir ekonomik fayda elde etmeden önce anlaşmadaki taahhütlerini yerine getirmesi gerektiğinin altını çizdi.
Gazetecilere açıklamalarda bulunan üst düzey bir ABD’li yetkili, savaşın yıprattığı ülkenin yeniden inşası için öngörülen 300 milyar dolarlık olası bir fonun da masada olduğunu ancak fonların serbest bırakılmasının tamamen “performansa bağlı” olacağını belirtti.
Yetkililerin açıklamasına göre; ABD Başkanı Donald Trump, Başkan Yardımcısı JD Vance ve İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf pazar günü Mutabakat Zaptı’nı (MoU) elektronik ortamda imzaladı. İsminin açıklanmasını istemeyen bir yetkili, Trump’ın sürece olan bağlılığını göstermek amacıyla belgeyi bizzat imzalamak istediğini ifade etti.
En Zorlu Konular Ertelendi
Ancak ABD Başkan Yardımcısı Vance, CNN’e yaptığı açıklamada imzalanan mutabakatın sadece 1,5 sayfalık genel bir belge olduğunu ve İran’ın nükleer programı gibi en zorlu meselelerin çözümünün ileri bir tarihe bırakıldığını kabul etti. Daha sonra NBC’ye konuşan Vance, zenginleştirilmiş uranyum stoklarının imha edilmesine yardımcı olmak üzere ABD’li ve uluslararası nükleer denetçilerin (UAEA) İran’a dönmesine izin verileceğini söyledi.
Bu hafta teknik görüşmelere liderlik edecek olan Vance, İsviçre’nin Cenevre kentinde yapılması beklenen resmi imza törenine de katılacak. G7 zirvesi için Fransa’da bulunan Trump metnin muhtemelen cuma gününden sonra yayınlanacağını belirtirken, ABD’li yetkililer belgenin “önümüzdeki 24-48 saat içinde” kamuoyuyla paylaşılacağını aktardı.
Hürmüz’de Gözler “Hizmet Bedeli” Tartışmasında
İmzaların atılmasıyla birlikte Washington ve Tahran’ın kapsamlı bir barış anlaşması tasarlamak için çalışacağı 60 günlük bir süreç başlayacak. Bir ABD’li yetkili nükleer tartışmaları ön planda tutmak istediklerini belirtse de, petrol fiyatlarındaki küresel dalgalanmalar nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklığın giderilmesi acil bir öncelik taşıyor.
Boğazın uzun vadede “ücretsiz” olarak yeniden açılacağını söyleyen Vance, teknik müzakerelerde bu konunun detaylandırılacağını ifade etti. Trump ise kritik boğazın cuma gününden itibaren “tamamen açık” olacağını, ancak mayınlardan arındırıldığından emin olmak için bölgede “arama” faaliyetlerinin sürdüğünü kaydetti. ABD’li yetkililer, gemi trafiğinin şimdiden önemli ölçüde arttığını ve önümüzdeki birkaç hafta içinde savaş öncesi seviyelere dönmesinin beklendiğini açıkladı.
Öte yandan İran Dışişleri Bakanlığı pazartesi günü yaptığı açıklamada, anlaşmanın geçiş ücreti (toll) yerine boğazdan geçen gemilerden “denizcilik hizmet bedeli” alınmasına izin verdiğini savundu.
“İran’a Giden Tek Bir Kuruş Yok”
Anlaşmanın dondurulmuş fonlara erişim ve yaptırımların hafifletilmesi gibi kilit yönlerini çevreleyen belirsizlikler sürüyor. 2018’de Obama döneminde yapılan anlaşmayı “Tahran’a çok fazla para verdiği” gerekçesiyle iptal eden Trump için bu konu siyasi bir hassasiyet taşıyor.
Konuya ilişkin konuşan ABD’li bir yetkili, “Çok basit bir gerçek var; ABD veya başka bir ülke tarafından serbest bırakılan dondurulmuş varlık miktarı sıfır dolardır” dedi. Bir diğer yetkili ise dondurulmuş fonların serbest bırakılması, yaptırımların hafifletilmesi ve 300 milyar dolarlık yeniden inşa fonu gibi konuların tamamen İran’ın göstereceği performansa bağlandığını vurguladı.
Anlaşma kapsamında İran’a Amerikan vergi mükelleflerinin parasından “tek bir kuruş” bile gitmeyeceğini belirten Vance, yaptırımların kaldırılarak İran’ın uluslararası ekonomiye entegre edilmesinin getireceği ekonomik refahtan Amerikalıların da fayda sağlayacağını ifade etti.
İlk yorum yapan siz olun