DUBAİ / BAĞDAT — Suriyeli ve Iraklı enerji yetkilileri ile rafineri kaynaklarının açıklamalarına göre, İran savaşının Körfez’deki ana deniz yolu rotalarını kesmesinin ardından Irak, Suriye limanları üzerinden ham petrol ve nafta ihraç etmeye hazırlanıyor.
Bu hamle, Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasının ardından Irak’ın Akdeniz’deki Baniyas limanı üzerinden akaryakıt (fuel oil) ihraç ettiği mevcut uygulamanın kapsamını daha da genişletecek. Boğazın kapanması, OPEC’in en büyük ikinci üreticisi olan Irak’ın Körfez ihracat rotalarını büyük ölçüde daraltmıştı.
İki Iraklı petrol yetkilisi, Suriye de dahil olmak üzere ham petrol ve akaryakıt ihracat rotalarını çeşitlendirme planlarının, İran savaşı sona erdikten ve Hürmüz Boğazı’ndaki nakliye normale döndükten sonra bile devam edeceğini belirtti. Bu adım, hükümetin Irak’ın tek bir ihracat koridoruna olan bağımlılığını azaltmaya yönelik onaylanmış stratejisinin bir parçası olarak görülüyor.
Irak Petrol Bakanlığı Sözcüsü Selim El-Rikabi Reuters’a yaptığı açıklamada, “Irak hükümeti ve petrol bakanlığı, başta Suriye toprakları olmak üzere ham petrol ihracat rotalarının çeşitlendirilmesine en yüksek önemi atfetmektedir”ifadelerini kullandı.
Rikabi, bakanlığın devlet petrol pazarlama şirketi SOMO aracılığıyla batı komşusu üzerinden ihracatı genişletmek için Suriye ile “görüşmelerini ve işbirliğini” sürdürdüğünü aktardı.
Verilere göre Irak normal şartlarda günde toplam yaklaşık 3,6 milyon varil petrol ihraç ediyordu. İran savaşından önce güneydeki Basra terminallerinden günde yaklaşık 3,4 milyon varil petrol akışı sağlanıyordu.
Suriye Petrol Şirketi (SPC) Medya Ofisi Başkanı Muhammed El-Ahdab, boğazın açılması beklentisine rağmen operasyonların ve tahliye işlemlerinin devam ettiğini söyledi.
Kapanan Kapılar ve Alternatif Rotalar
İran savaşının neden olduğu kesintiden önce Irak, akaryakıtını esas olarak Körfez’deki Hor El-Zubeyr limanından ihraç ediyordu. Ancak çatışmalar, boğazın kapanması ve depolama tesislerinin dolmaya başlamasıyla Irak’ı alternatif rotalar aramaya zorladı.
Nisan ayında faaliyete geçen ilk geçici çözüm kapsamında, milyonlarca varil Iraklı akaryakıt karayoluyla Suriye üzerinden Baniyas’a taşındı ve buradan yeniden ihraç edildi.
Suriyeli bir enerji bakanlığı yetkilisi, Suriye’nin Irak ham petrolü ve naftasını işlemek üzere Baniyas’ta bir hafta içinde iki ekstra boşaltma alanı ve diğer tesisleri açmayı planladığını duyurdu. Ahdab, Baniyas’ın şu anda günde ortalama 900 tanker-tırı boşaltabilecek kapasiteye ulaştığını belirtti.
İki Iraklı yetkili, yükleme tesisleri hazır olduğunda ham petrolün Irak’tan Suriye’ye günde yaklaşık 50.000 varil seviyesinde geçmeye başlayabileceğini kaydetti. Planlanan nafta ihracat miktarına ilişkin ise henüz net bir detay paylaşılmadı.
Suriyeli ve Iraklı yetkililer, tırlarla ihracatın Temmuz ayı başında başlamasının beklendiğini belirtirken, SOMO’nun da Baniyas’ta ofisler açmaya hazırlandığı bildirildi.
Suriye İçin Yeni Transit Gelir Kapısı
SOMO, Nisan ayından Haziran ayına kadar ayda yaklaşık 650.000 metrik ton akaryakıtın kara yoluyla Suriye üzerinden taşınması için tedarik sözleşmeleri imzaladı. Irak 2024 yılında 18 milyon ton ile rekor seviyede akaryakıt ihraç etmişti (ayda yaklaşık 1,5 milyon tona denk). 2025 için mevcut veriler de sevkiyatların 2024 sonlarındaki seviyelere yakın seyrettiğini gösteriyor.
SPC CEO Yardımcısı Ahmed Kobbaji, Mayıs ayında verdiği demeçte Suriye’nin altyapısının sınırlı olduğunu ancak Irak akaryakıt ürünleri için boşaltma ve yeniden ihracat kapasitesini artırdıklarını söylemişti.
Başkan Ahmed El-Şara yönetimindeki Suriye, onlarca yıllık Esad ailesi yönetimi ve ekonomisini tahrip edip ülkeyi siyasi ve finansal olarak izole eden yaklaşık 14 yıllık savaşın ardından, bölgesel ve küresel ekonomiye yeniden entegre olmanın yollarını arıyor.
Iraklı petrol yetkilileri, Suriye’nin bu sevkiyatlardan transit geçiş ücretleri kazandığını, bu ödemelerin SOMO tarafından doğrudan değil alıcılar ve aracılar üzerinden yapıldığını belirtti. Ne kadar gelir elde edildiği veya ücretlerin nasıl tahsil edildiği ise henüz netlik kazanmadı.
LSEG nakliye verilerine göre, Suriye üzerinden gönderilen Irak akaryakıtı Afrika ve Avrupa’daki çeşitli noktalara ulaştı; yola çıkan son tanker 9 Haziran’da Mısır’ın İskenderiye limanına demirledi.
Risklere Rağmen İhracat Kararlılığı
Baniyas güzergahı, yıllarca süren savaş nedeniyle hasar gören otoyollar sebebiyle çeşitli zorluklar barındırıyor. Bölgedeki muhabirler, limana giden yolda 30 kilometreyi aşan Irak tankeri kuyrukları gözlemledi.
Güvenlik ve lojistik sorunları da devam ediyor. Haziran ayında Humus yakınlarında iki Irak yakıt tankeri çarpışarak binlerce litre yakıtın dökülmesine neden oldu. Öte yandan Suriye’nin kuzeydoğusundaki protestocular, artan yakıt fiyatlarını ve kötüleşen yaşam koşullarını gerekçe göstererek Irak tankerlerinin yolunu kesti.
Baniyas tesisindeki transferler hakkında doğrudan bilgi sahibi bir kaynak, Irak akaryakıtının rafineride işlenmediğini bildirdi. İşleyişe göre; tır tankerleri, rafinerinin kuzeyindeki depolama tanklarına bağlı bir deniz platformuna boşaltım yapıyor ve yakıt buradan doğrudan bekleyen ihracat tankerlerine pompalanıyor.
Tüm bu zorlu nakliye süreçlerine kalıcı bir çözüm bulmak amacıyla Suriye, tır güzergahının yerini alması için savaşta hasar gören boru hatlarını yeniden canlandırmak üzerinde çalışıyor. Yetkililer, Irak-Suriye petrol boru hattının günde 300.000 varile kadar pompalama kapasitesine sahip olduğunu vurguluyor.
İlk yorum yapan siz olun