ABD ve İran’dan Ateşkes Adımı: Hürmüz Krizi İçin Katar’da Kritik Zirve

WASHINGTON – Amerikan medyasına yansıyan haberlere göre, Amerika Birleşik Devletleri ve İran, karşılıklı saldırıları durdurma kararı aldı. İki ülkenin, Hürmüz Boğazı’ndaki anlaşmazlığı çözmek amacıyla Salı günü Katar’da masaya oturacağı bildirildi. Bu diplomatik adım, küresel enerji piyasalarını sarsan ve Körfez’deki deniz ticaretini tehdit eden gerilimin düşeceğine dair umutları artırdı.

Geçtiğimiz şubat ayında patlak veren ve stratejik su yolundaki trafiği ciddi şekilde sekteye uğratan çatışmaları sona erdirmek için 17 Haziran’da hassas bir mutabakat zaptı imzalanmıştı. Anlaşmaya göre Tahran, ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçişine izin vermeyi kabul etmiş, Washington ise İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırma taahhüdünde bulunmuştu. Ancak bu mutabakata rağmen iki ülke son günlerde karşılıklı saldırılara devam ediyordu.

“Askeri Faaliyetler Şimdilik Durdu”

Axios haber sitesine konuşan üst düzey bir ABD’li yetkili, saldırılar için askeri bir terim kullanarak “Tüm kinetik faaliyetleri durdurma kararı aldık” ifadelerini kullandı.

• İkinci bir yetkili, her iki tarafın da “şimdilik” geri çekileceğini ve daha ileri görüşmeler yapılana kadar “gemilerin serbestçe hareket edebileceğini” belirtti.

• Konuya aşina üçüncü bir kaynak ise tarafların Salı günü Katar’ın başkenti Doha’da bir araya geleceğini doğruladı.

• CNN de Trump yönetimi ve İran’ın çatışmalara ara verme ve müzakerelere Katar’da devam etme konusunda anlaştığını bildirdi.

Beyaz Saray iddialara ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı.

Tahran’ın Şartları ve Hafta Sonu Yaşanan Gerilim

İranlı yetkililer, Washington’un mutabakattaki tüm şartları yerine getirip getirmediği konusunda hâlâ endişeleri olduğunu vurguluyor. İran Dini Lideri’nin Eserlerini Koruma ve Yayımlama Ofisi üyesi Mehdi Fazaeili, anlaşma kapsamında serbest bırakılan İran fonlarına erişim de dahil olmak üzere bazı koşullar karşılanmadığı için pazar günü yapılması planlanan teknik görüşmelere İran’ın katılmadığını açıkladı.

Çatışmalara verilen bu ara, hafta sonu yaşanan ve ateşkesin ne kadar kırılgan olduğunu gösteren tehlikeli bir tırmanışın ardından geldi:

1. ABD’nin Hamlesi: ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), ticari gemiciliğe yönelik devam eden saldırılara misilleme olarak pazar günü erken saatlerde 10 İran askeri hedefini vurduğunu duyurdu.

2. İran’ın Misillemesi: İran ise buna karşılık Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD üslerine saldırılar düzenlediğini açıkladı. Bu misilleme, her iki Körfez ülkesi tarafından da sert bir dille kınandı.

Hürmüz Boğazı Düğümü ve Alternatif Rota Krizi

Dünyadaki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın kontrolü, krizin merkezinde yer alıyor.

İran, boğazdan geçen gemilerin kendi kıyı şeridine yakın bir koridoru kullanmasında ısrar ediyor ve bu rotayı aşmaya yönelik girişimlere karşı sert uyarılarda bulunuyor. Umman’ın, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ile işbirliği içinde kendi kıyı şeridi boyunca alternatif bir nakliye rotası duyurması Tahran’da büyük tepkiyle karşılandı.

• İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi: Boğazdan geçiş için alternatif düzenlemeler getirmeye yönelik her türlü çabanın bölgeyi yeniden trafiğe açma girişimlerini zorlaştıracağını ve bölgesel tansiyonu yükselteceğini söyledi.

• Devrim Muhafızları: Boğazdaki denetim tedbirlerini sıkılaştıracaklarını ve İran’ın direktiflerini ihlal eden gemilerin daha sert yaptırımlarla karşılaşacağını açıkladı.

Trump’tan Sert Uyarı

Nisan ayında Pakistan’ın arabuluculuğunda yürürlüğe giren ateşkese rağmen uzmanlar, Hürmüz meselesinin bölgedeki ana istikrarsızlık kaynağı olmaya devam ettiğine dikkat çekiyor.

Cumartesi günü yaptığı açıklamada İran’ın saldırılarının devam etmesi halinde askeri müdahalede bulunulacağı uyarısını yineleyen ABD Başkanı Donald Trump, Washington’un savaşa yeniden başlamak zorunda kalması halinde İran’ın “artık var olmayacağını” söyledi.

Doha’da yapılacak görüşmeler, karşılıklı saldırıların ardından iki taraf arasındaki ilk üst düzey temas olacak. Zirvenin ana gündem maddelerinin deniz güvenliği ve 17 Haziran mutabakatının tam anlamıyla uygulanması olması bekleniyor.