TAHRAN — ABD Başkanı Donald Trump, Orta Doğu’daki savaşı sona erdirmeyi amaçlayan anlaşmaya ilişkin herhangi bir teknik görüşmenin planlandığını daha önce reddeden Tahran’ın aksine, İran’ın Salı günü Katar’da gerçekleştirilecek bir görüşme talep ettiğini duyurdu.
Bu açıklama, ABD-İran anlaşmasının imzalanmasından bu yana İran’ın Hürmüz Boğazı’nın yönetimi konusunda Umman ile ilk görüşmelerini gerçekleştirmesinin ve Washington ile Tahran’ın anlaşmayı zora sokan karşılıklı saldırıları durdurma kararı almasının ardından geldi.
Trump, Pazartesi günü Truth Social platformunda, katılımcıların kimler olacağını belirtmeden yaptığı paylaşımda, “İRAN BİR GÖRÜŞME TALEP ETTİ. YARIN DOHA’DA GERÇEKLEŞECEK!” ifadelerini kullandı.
Daha sonra Fox News’e konuşan Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, ABD temsilcisi Steve Witkoff ile Trump’ın danışmanı ve damadı Jared Kushner’ın “bu hafta üst düzey görüşmeler için Doha’ya uçacaklarını” belirtti. Görüşmeler hakkında bilgi sahibi olan bir diplomat, AFP’ye yaptığı açıklamada, ABD ve İranlı yetkililerin bu ayın başlarında imzalanan anlaşmayı ele almak üzere Katar’ın başkentinde bir araya geleceklerini doğruladı.
İsminin açıklanmaması koşuluyla konuşan diplomat, “Mutabakat Zaptı’nın uygulanması üzerinde çalışan teknik ekiplerin önümüzdeki günlerde Doha’da toplanması planlanıyor,” dedi. Diplomat, saldırıların ardından “herhangi bir olayın tırmanmasını önlemek amacıyla oluşturulan iletişim kanallarının da devrede olduğunu” sözlerine ekledi.
Ancak devlet televizyonunun haberine göre, İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi teknik görüşmelerin “bu hafta için planlandığına” dair haberleri yalanladı.
Yine de bir ABD’li yetkili AFP’ye yaptığı açıklamada, son saldırılara rağmen müzakerelerin devam edeceğini söyledi. Yetkili, gönderdiği bir e-postada “Her iki taraf da şimdilik geri çekilecek ve gemiler Hürmüz Boğazı içinde ve çevresinde serbestçe hareket edebilecek” ifadelerini kullandı.
İran’ın boğaz üzerindeki kontrolü sağlamaya yönelik hamleleri, son olarak Pazar günü erken saatlerde ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığının (CENTCOM) “İran’ın ticari gemilere yönelik devam eden saldırganlığı” nedeniyle 10 İran askeri hedefini vurduğunu açıklamasıyla yaşanan alevlenmelere yol açmıştı. Buna karşılık İran, Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD üslerine yönelik saldırılarla misilleme yaptığını duyurmuştu.
Hürmüz Görüşmeleri
Boğazdaki abluka, ABD ile yürütülen müzakerelerde kilit bir pürüz olmaya devam ediyor.
Çatışmalardan önce dünyadaki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın beşte birinin geçtiği boğaza kıyısı bulunan İran ve Umman, Pazartesi günü yaptıkları açıklamada anlaşmanın sağlanmasından bu yana ilk görüşmelerini gerçekleştirdiklerini duyurdular.
X (eski adıyla Twitter) üzerinden açıklama yapan Garibabadi, “Maskat’a yapılan ziyaret sırasında Ortak Hürmüz Komitesinin ilk toplantısı gerçekleştirildi,” diyerek, “Boğazla ilgili güncel meseleleri gözden geçirirken, gelecekteki yönetim hakkında da görüş alışverişinde bulunduk” dedi.
Boğaz, Umman ve İran karasularını kapsıyor ancak uluslararası teamül hukukuna göre bu iki ülke genel olarak geçişi engelleyemiyor veya geçiş ücreti talep edemiyor.
İran, Pazar günü yaptığı açıklamada gemilerin Hürmüz üzerinden kendisinin tercih ettiği rotayı atlamaya yönelik herhangi bir girişiminin Orta Doğu’da “gerilimi artıracağı” uyarısında bulundu. Tahran yönetimi, boğazdan geçen gemilerin kendi kıyılarına yakın bir koridoru kullanmasında ısrar ediyor.
Mutabakatın nasıl uygulanacağı belirsizliğini korurken, mayın temizleme konusu Pazartesi günü İran’ın tepkisini çekti.
Mayın Temizleme Çalışmaları
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Umman Sultanı Heysem bin Tarık arasında yapılan görüşmenin ardından yayımlanan ortak bildiride, Paris ve Maskat yönetimleri “ortak mayın temizleme operasyonları” yürüteceklerini açıkladı.
Buna karşılık Garibabadi, X platformunda yaptığı açıklamada, anlaşma uyarınca mayın temizleme çalışmalarını “başka hiçbir ülkenin” değil, yalnızca İran’ın yürüteceğinde ısrar etti. Garibabadi, “Durum hassas ve karmaşık. Fransa’ya provokasyonlarıyla durumu daha da karmaşıklaştırmamasını şiddetle tavsiye ediyoruz” diye yazdı.
Denizcilik veri firması Kpler’in verilerine göre, Cumartesi günü su yolundan geçen bir geminin vurulmasının ardından hafta sonu trafik yavaşlarken, Cumartesi günü 29, Pazar günü ise 12 ticari gemi geçiş yaptı. Kpler verilerine göre hiçbir gemi Umman suları üzerinden geçen güney koridorunu kullanmazken, AXSMarine 44 geminin konumlarını açık olarak bildirmeyi durdurduğunu tespit etti.
Yayımlanan mutabakat zaptı metninde İran’ın boğazın gelecekteki idaresini Umman ve diğer Körfez ülkeleriyle diyalog halinde, ancak uluslararası hukuka “uygun olarak” belirleyeceği ifade ediliyor.
İlk yorum yapan siz olun