ABD ordusu, yaklaşık iki hafta süren ve giderek şiddetlenen bombardımanların ardından İran’a yönelik hava saldırılarını durdurdu. Topyekûn bir savaşı önlemek amacıyla diplomatik girişimler hız kazanırken, iki ülkenin krizden bir çıkış yolu bulup bulamayacağı merak konusu.
Salı günü itibarıyla beşinci ayını dolduracak olan bu öngörülemez çatışmada, ABD ve İran’ın bir kırılma noktasında olup olmadığı henüz belirsizliğini koruyor. ABD Başkanı Donald Trump bir yandan yeni saldırı tehditlerinde bulunup diğer yandan görüşmelerin sürdüğünü belirtirken; çatışmalara bağlı olarak artan petrol fiyatlarının Kasım ayındaki ara seçimlerde Cumhuriyetçilere zarar verebileceği endişelerini ise göz ardı ediyor.
İsrail Faktörü ve Netanyahu’nun Ziyareti
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun önümüzdeki hafta Washington’a yapacağı planlı ziyaret, sürece dair belirsizlikleri artıran bir diğer unsur olarak öne çıkıyor. 28 Şubat’ta ABD ile birlikte savaşı başlatan İsrail’in, dünya petrolünün yüzde 20’sinin geçtiği hayati bir deniz yolu olan Hürmüz Boğazı’nın İran tarafından fiilen kapatılması üzerine ABD’nin başlattığı yeni saldırılarda yer almaması dikkat çekti.
Washington Yakın Doğu Araştırmaları Enstitüsü Genel Müdürü Michael Singh, bu durumu şu sözlerle değerlendirdi:
“İranlılar, İsrail’in çatışmaya dâhil olması durumunda işlerin daha da kötüleşebileceğini anlıyor. Öte yandan, İsrail’in şu ana kadar müdahil olmaması, İranlılara çatışmayı sınırlı tutmak istediğimizin bir sinyali olabilir.”
Eski ABD Başkanı George W. Bush döneminde Ulusal Güvenlik Konseyi’nde Orta Doğu Direktörü olarak görev yapan Singh, çatışmalardaki bu duraklamaya çok fazla anlam yüklemekten kaçındığını belirterek, “Eğer bu durum birkaç günlük bir molaya dönüşürse, bu önemli bir gelişme olur. Ancak bunun operasyonel bir duraklama mı yoksa perde arkası diplomasisine zaman tanımak için mi yapıldığını bilmek zor,” ifadelerini kullandı.
Hürmüz Boğazı’nda Yeni Çözüm Arayışları
Arabuluculuk çabalarına katılan üst düzey bir bölgesel yetkili, yoğun bir diplomasinin yürütüldüğünü doğruladı. Yetkili, ABD saldırılarının ve İran’ın bölgedeki ABD güçlerine ev sahipliği yapan ülkelere yönelik misillemelerinin durmasının “gerilimi azaltma çabalarına yardımcı olan olumlu bir sinyal” olduğunu belirtti.
İsminin açıklanmaması kaydıyla konuşan yetkiliye göre:
-
Hem ABD hem de İran haziran ayında imzalanan geçici ateşkes anlaşmasına geri dönmek istiyor.
-
Şu an müzakere edilen uzlaşma planı, gemiler üzerindeki kısıtlamaların azaltılarak Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin İran kontrolünde yürütülmesini merkeze alıyor.
Savaşın başlamasıyla birlikte İran’ın tanker ve yük gemilerine ateş açarak dar boğazı ablukaya alması petrol fiyatlarının fırlamasına neden olmuştu. Haziran ayındaki geçici ateşkesten sonra, gemilerin kendi kıyı şeridine yakın bir rotayı kullanmasını ve ücret talep edebileceğini belirten İran ile ABD arasında boğazın kontrolü için yeni bir mücadele patlak verdi. ABD, gemileri korumak amacıyla İran’ın kıyı savunma sistemlerini, köprülerini ve güneydeki altyapısını hedef alarak operasyonları genişletmişti.
Bölgesel Gerilim ve Deniz Ablukası
Sıcak çatışmalara verilen araya rağmen bölgedeki tansiyon yüksekliğini koruyor:
-
Yemen Cephesi: İran destekli Husiler, Suudi Arabistan’ın stratejik Hudeyde kentine düzenlediği hava saldırılarına misilleme olarak Cumartesi günü Suudi Arabistan’a füze ve insansız hava araçları fırlattıklarını duyurdu. Husiler, Hürmüz Boğazı’ndaki aksamaların ardından Suudi petrol ihracatı için daha da hayati hale gelen Babülmendep Boğazı’nı kapattıklarını iddia ediyor.
-
Umman Körfezi: ABD ordusu, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını sürdürüyor. Cuma günü, ablukayı delmeye çalışan ve uyarıları dikkate almayan Mozambik bayraklı bir geminin etkisiz hale getirildiği açıklandı.
Trump: “Seçimler İçin Acelemiz Yok”
Diplomasiye vurgu yapsa da İran’a yönelik tehditlerini sürdüren Başkan Trump, Cuma günü Oval Ofis’te gazetecilerin çıkış stratejisiyle ilgili sorularına şu yanıtı verdi:
“İki yol var. Ya şu an yaptığımız gibi yapmaya devam edip onları parça parça dağıtabiliriz. Bunu daha hızlı bir şekilde de yapabiliriz ki bunu yapma ihtimalimiz var. Ya da onlarla müzakere edebiliriz, ki şu anda bunu da yapıyoruz.”
İran’ın henüz bir anlaşma yapmaya “hazır olduğunu düşünmediğini” belirten Trump, yine de “Günler geçtikçe çok daha ciddi hale geldiklerini düşünüyorum,” diyerek Tahran’ın artan baskıyı hissettiğini ima etti.
İçeriden alınan bilgilere göre, Cuma günü üst düzey ulusal güvenlik danışmanlarıyla mevcut stratejiyi ve askeri saldırıların tırmandırılıp tırmandırılmayacağını görüşen Trump’ın toplantısı sonrası, 13 gecedir süren saldırıların ardından İran’da gece boyunca hiçbir ABD saldırısı gerçekleşmedi.
Artan gıda ve benzin fiyatları nedeniyle seçmenlerin Kongre’nin kontrolünü Cumhuriyetçilerden alabileceği yaklaşan ara seçimlere rağmen, süreci hızlıca sonlandırmak için “acelesi olmadığını” vurgulayan Trump, “Herkesin seçimlerle ilgili söylediklerine rağmen, acelem yok. Bunu doğru yapmalıyız. Seçimler kendi başının çaresine bakar,” dedi.
İlk yorum yapan siz olun