İranlı liderler, ABD ile yaşanan savaşın ağır ekonomik bilançosunu kabul etmeye başladı. Dini lider, hükümete ekonomik zorluklarla mücadele çağrısında bulunurken; Cumhurbaşkanı, Amerikan yaptırımları ve uygulanan abluka nedeniyle ülkenin dış ticaretinin yüzde 35 oranında daraldığını açıkladı.
Bu itiraflar, diğer İranlı yetkililerin ABD’yi askeri misilleme ile tehdit ettiği ve küresel enerji piyasalarını sarsma kozunu elinde bulunduran İran donanmasının stratejik Hürmüz Boğazı’nda kontrolü elinde tuttuğunu iddia ettiği bir dönemde geldi. Savaşta altıncı ay geride kalırken ve müzakereler tıkanmışken, Başkan Donald Trump yönetimi İran’ı finansal olarak cezalandırma çabalarını hızlandırarak bu süreci “ekonomik Çıkarma Günü (D-Day)” olarak nitelendirdi.
Washington yönetimi, ülkeleri İran ile ticari bağlarını kesmeleri konusunda uyarırken; ABD ve küresel ekonomide yaratabileceği sarsıntılar nedeniyle Çin ve Hindistan gibi büyük ticaret ortaklarına henüz yaptırım uygulamaktan kaçındı. Ancak ABD Hazine Bakanlığı, Tahran ile iş yaptığı gerekçesiyle Mısır merkezli Banque Misr’e yaptırım uygulayarak, bankanın Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki (BAE) şubelerini dolar işlemlerinden men eden yeni bir kural teklifini gündeme getirdi. Mısır Merkez Bankası, Dışişleri Bakanlığı ile birlikte ABD’li yetkililerle temas halinde olduklarını ve kısıtlamanın yalnızca Banque Misr’in BAE şubesindeki muhabir bankalarla yapılan dolar işlemleriyle sınırlı olduğunu duyurdu.
Ekonomide Yıkım Büyüyor
ABD Hazine Bakanlığı ayrıca, Hong Kong merkezli bir kuruluşu ve İran’ın Bank Melli bankasıyla bağlantılı bir kişiyi daha yaptırım listesine ekledi. Art arda gelen bu yaptırım dalgası, yıllık enflasyonun geçen ay yüzde 66’ya ulaştığı İran ekonomisindeki savaş tahribatını daha da derinleştiriyor.
Babası eski Dini Lider Ali Hamaney’in hayatını kaybettiği 28 Şubat’taki saldırıda yaralanan ve o tarihten bu yana kamuoyu önüne çıkmayan yeni Dini Lider Ayetullah Mücteba Hamaney, hükümete ekonomik sorunları çözme çağrısı yaptı. Hamaney’e atfedilen yazılı açıklamada, “Enflasyon, işsizlik, fiyatların ve mal/hizmet piyasasının yönetimi gibi ekonomik sıkıntıların zincirleme bir şekilde ve ciddiyetle ele alınması gerekmektedir” ifadeleri kullanıldı.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise devlet medyasına yaptığı açıklamada, Amerikan yaptırımları ve limanlara uygulanan deniz ablukası yüzünden ithalat ve ihracatın yaklaşık yüzde 35 oranında düştüğünü doğruladı. Buna rağmen Pezeşkiyan, haziran ayında ABD ile sağlanan ve Washington’ın petrol satışlarına izin verdiği kısa süreli mutabakat zaptı döneminde İran’ın yaklaşık 90 milyon varil petrol satabildiğini belirtti.
Diplomasi Çabaları ve Hürmüz Boğazı’nda Tansiyon
ABD ekonomik baskı kampanyasına odaklanırken, bölgesel aktörler savaşı sona erdirmek için diplomatik çabalarını sürdürüyor. Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, perşembe günü Tahran’da İranlı yetkililerle bir araya geldi. Al Sani, görüşmelerde Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin savaş öncesi serbest statüsüne dönmesinin önemini vurguladığını ifade etti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de cuma günü yaptığı açıklamada Katar Başbakanı ile yapılan görüşmeleri “yaratıcı” olarak nitelendirdi. ABD müttefiki ve İran’ın Körfez’deki komşusu Katar ile Pakistan, haziran ayında sağlanan ancak boğazla ilgili anlaşmazlıklar nedeniyle kısa sürede bozulan geçici ateşkesin de arabuluculuğunu üstlenmişti.
Öte yandan, sahada gerilim devam ediyor. ABD’li komutanlar, Amerikan kuvvetlerinin aylar önce İran İslam Cumhuriyeti Devrim Muhafızları (DMO) tarafından boğaza döşenen deniz mayınlarını temizlediğini iddia ederken, Trump da boğazın ulaşıma açık olduğunu defalarca dile getirdi. Fakat Devrim Muhafızları donanması yayımladığı bir bildiriyle bu iddiaların “açık bir yalan” olduğunu savunarak, stratejik su yolunun İran’ın izni olmadan gemi geçişlerine kapalı kalmaya devam ettiğini yineledi.
Bölgedeki denizcilik verileri de gerilimin ticarete yansımasını gözler önüne seriyor. Cuma günü yayımlanan öncü verilere göre, perşembe günü Hürmüz Boğazı’ndan sadece 7 ticari emtia gemisi geçiş yaptı. Bu rakam, bir önceki gün kaydedilen 17 gemilik geçişin ve 15 gemi olan son 10 günlük ortalamanın oldukça altında kaldı.
İlk yorum yapan siz olun