Osmanlı İmparatorluğu’na karşı yürütülen Arap İsyanı’ndaki rolünden yaklaşık 15 yıl sonra, İngiltere dışına seyahat edememekten yakındığı bir mektubu açık artırmada 14.000 dolardan fazla bir fiyata alıcı buldu.
Ekim 1932’de kaleme alınan mektupta T.E. Lawrence, İngiliz basınında casus olarak çalıştığına dair çıkan söylentilerin ardından birçok ülkeyi ziyaret etmek için vize alamamasından duyduğu hayal kırıklığını dile getiriyor.
Lawrence’ın içine düştüğü bu durum, Birinci Dünya Savaşı sırasında, 1916 ile 1918 yılları arasında Arap güçlerinin yanında Osmanlı yönetimine karşı savaştığı ve fırtınalar kopardığı şaşaalı “Arabistanlı Lawrence” günlerinden çok uzaktı.
ABD’nin Philadelphia kentindeki Freeman’s Müzayede Evi tarafından satışa sunulan mektup, 1.500 ila 2.500 dolar olarak öngörülen tahmini satış fiyatını katlayarak rekor fiyata alıcı buldu.
Diplomatik hizmetlerin üst düzey isimlerinden Montague Shearman Jr.’a hitaben yazılan mektupta Lawrence, Shearman’a çeşitli ülkelere ziyaret izni almasına yardımcı olduğu için teşekkür ediyor. Mektubunda arkeolojik çalışmalarından bahseden Lawrence, ilgi alanının merkezinde Türkiye, Suriye, Irak ve Mısır’ın olduğunu belirtiyor.
Lawrence satırlarında şu ifadelere yer veriyor: “Fransa, Almanya, Rusya, İran, Türkiye, Hindistan ve Mısır’ın bana giriş izni vermemesine neden olacak bir karaktere sahip olmam, kişisel açıdan oldukça üzücü. İtalya ve Amerika ne der bilemiyorum; onlar o kadar korkmayabilir. Ancak arkeolojik ilgimin olduğu yerler (Küçük Asya, Suriye, Mezopotamya, Nil Vadisi) artık bana tamamen yasaklı ve (param olsa bile) yurt dışına seyahat etmem imkansız görünüyor.”
O dönemde basında çıkan haberler, Birinci Dünya Savaşı sırasındaki rolüyle Orta Doğu’da büyük bir şöhret kazanan Lawrence’ın İngiliz hükümeti için casusluk faaliyetlerine karıştığını iddia ediyordu. Lawrence mektubunda bu haberlere atıfta bulunarak, “Hakkımda yayımlanan doğru ya da yanlış hiçbir haberi bugüne kadar inkar da etmedim, doğrulamadım da” diyor.
Müzayede evinin tanıtım metninde ise, “Lawrence’ın yukarıdaki mektupta listelenen birçok ülkeden vize alamamasının nedeninin bu söylentiler olması kuvvetle muhtemeldir” ifadelerine yer verildi.
İçinde bulunduğu durumdan büyük bir burukluk duyduğu anlaşılan Lawrence, karşılaştığı bu muameleyi “dürüstlüğüne değer veren ve benim gibi normal başarı sınırlarını aşmak istemeyen herkes için adil bir uyarı” olarak nitelendiriyor.
Freeman’s Müzayede Evi Satış Direktörü Christopher Brink, The Times gazetesine verdiği demeçte, “Bu olağanüstü mektup, TE Lawrence’ın ‘Arabistanlı Lawrence’ olmanın bedelini nasıl ödediğini gözler önüne seriyor. Orta Doğu’daki başarılarının onu uluslararası bir efsane haline getirmesinden 15 yıl bile geçmeden, şöhreti ve etrafındaki şüpheler onu fiilen sınırsız ama dışlanmış bir adam haline getirdi ve Avrupa, Asya ve Orta Doğu’daki ülkeler ona vize vermeyi reddetti” diye konuştu.
Lawrence bu mektubu, İngiltere’nin güneybatısındaki Plymouth’ta Kraliyet Hava Kuvvetleri bünyesinde görev yaparken ve 46 yaşında bir motosiklet kazasında hayatını kaybetmesinden sadece üç yıl önce yazmıştı.
İngiliz ordusunda bir istihbarat subayı olarak Arap isyanındaki rolü, düzenlenen tanıtım turları, kaleme aldığı “Bilgeliğin Yedi Sütunu” (Seven Pillars of Wisdom) adlı kitabı ve Peter O’Toole’un başrolünü üstlendiği 1962 yapımı yedi Oscar ödüllü “Arabistanlı Lawrence” (Lawrence of Arabia) filmiyle ölümsüzleşti. Savaş sırasında, Hicaz’da Osmanlı birliklerine karşı Arap güçlerini yöneten Mekke Şerifi’nin oğlu Prens Faysal Bin El-Hüseyin’in danışmanlığını da yapmıştı.
Lawrence mektubunun ilerleyen bölümlerinde, savaş sona erdiğinde Arap topraklarının İngiltere ve Fransa arasında paylaşılmasına rağmen, Arapları kendi kaderlerini tayin hakkı vaadiyle kandırarak İngiliz çıkarları için savaşmaya ikna etmekten utanç duyduğunu da itiraf ediyor.
İlk yorum yapan siz olun