ABD arabuluculuğunda yürütülen ve İsrail’in Güney Lübnan’daki işgal bölgelerinden kademeli olarak çekilmesi karşılığında İran destekli Hizbullah’ın silahsızlandırılmasını öngören plan, oldukça yavaş ve sancılı bir başlangıç yaptı.
ABD için 26 Haziran’da varılan ve İsrail ile Lübnan arasında barışçıl bağlar kurmayı hedefleyen çerçeve anlaşmasının merkezinde “pilot bölge” programı yer alıyor. Ancak anlaşmaya taraf olmayan Hizbullah’ın silah bırakmayı reddetmesi ve sahada yaşanan gerilimler, sürecin ne kadar karmaşık ve zorlu olacağını gözler önüne seriyor.
Geçtiğimiz hafta Güney Lübnan’ın Zawtar el-Garbiye köyünde hayata geçirilen ilk “pilot bölge” denemesi, benzer adımların diğer bölgelerde atılmasının hiç de kolay olmayacağını kanıtladı. Adının açıklanmasını istemeyen üst düzey bir Lübnanlı askeri yetkili, sadece tek bir köyde pilot bölge oluşturulabilmesi için haftalarca süren ABD aracılı müzakerelere ve günlerce süren askeri operasyonlara ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.
Güvenlik yetkilileri, İsrail’in kademeli çekilmesini Hizbullah’ın “doğrulanmış silahsızlanmasına” bağlayan bu plan çerçevesinde, İsrail’in Lübnan’dan tamamen çekilmesinin bir yıldan fazla sürebileceğini tahmin ediyor. Zira Hizbullah, olası bir zorla silahsızlandırma girişiminin ülkede bir iç savaşı tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Sahadaki Gerilim ve Yıkım
Lübnan’ın savaşa dahil olma süreci, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a saldırmasından iki gün sonra Hizbullah’ın İsrail’e roket atışlarıyla başlamıştı. İsrail, Beyrut’a kadar uzanan şiddetli hava saldırılarıyla karşılık vermiş ve güney Lübnan’da yaklaşık 10 kilometre derinliğinde bir şeridi işgal etmişti. Geçen ay sağlanan ateşkese rağmen İsrail askerleri bölgede kalarak köyleri yıkmaya ve yerinden edilmiş sivillerin dönüşünü engellemeye devam etti.
Altı haftayı aşkın bir bekleyişin ardından Lübnan ordusu, İsrail güçlerinin geri çekilmesiyle ilk pilot bölgeyi uygulamak üzere Zawtar el-Garbiye’ye konuşlandı. Ancak sadece saatler sonra, birkaç yüz metre ötedeki komşu köyde bulunan İsrail birlikleri, Lübnan askerlerinin “çok yaklaştığını” öne sürerek uyarı ateşi açtı.
İki gün boyunca enkaz temizleyen ve Hizbullah savaşçılarının cenazelerini çıkaran Lübnan birlikleri, 24 Temmuz’da sivillerin köye kontrollü konvoylar halinde dönmesine izin verdi. Ancak köydeki evlerin büyük bir kısmı yaşanılamayacak derecede hasar görmüş durumdaydı.
Zawtar el-Garbiye Belediye Başkanı Abed Ezzedin, köyün yarısının harabeye döndüğünü belirterek plana şu sözlerle tepki gösterdi:
“Nasıl bir pilot bölgeden, ne tür bir güvenlikten bahsediyoruz? Hâlâ işgal altında olan 70-80 köy var. İsrail birlikleri bir köyden çekilip diğerinin sınırında bekleyecekse bu iş yürümez. Güvenlik ve huzur olmadan Zawtar’da üst üste iki taş bile koyamayız.”
Hizbullah’ın Silahsızlanması Düğüm Noktası
İsrail askerleri Zawtar el-Garbiye’nin kuzeyi ile doğusundaki kasabalarda, köyün sadece 6 kilometre doğusundaki stratejik Beaufort (Şakif) Kalesi’nde ve daha güneydeki onlarca köyde konuşlanmaya devam ediyor.
Lübnanlı güvenlik kaynaklarına göre, anlaşmanın kaderini belirleyecek asıl sınav birkaç kilometre ötedeki Ali Taher dağ silsilesinde yaşanacak. Hizbullah’ın bu bölgede bir komuta merkezi ve silah depoları işlettiğinden şüpheleniliyor. Emekli General ve analist Hassan Jouni, “Ali Taher sorunu çözülene kadar” İsrail birliklerinin yakın mevzilerden çekilmesinin pek olası olmadığını belirtiyor.
Haziran ayındaki anlaşmada ne İsrail’in çekilmesi ne de Hizbullah’ın silahsızlanması için net bir takvim yer almadığını hatırlatan Jouni, “Anlaşmaya göre, İsrail ordusunun Lübnan topraklarından kademeli olarak çekilebilmesi için silahsızlanmanın üçüncü bir tarafça doğrulanması gerekiyor. Ancak ne böyle bir üçüncü taraf ne de doğrulama mekanizması henüz kurulmuş değil,” diyerek sürecin çok uzun yıllar alabileceği uyarısında bulundu.
Lübnan’dan Daha Büyük ‘Pilot Bölge’ Teklifi
Süreci hızlandırmak isteyen Lübnan, önümüzdeki hafta İsrail’le yapılacak müzakerelerde köy köy ilerlemek yerine, işgal altındaki bölgenin onlarca kasabayı kapsayan iki veya üç büyük pilot bölgeye ayrılmasını teklif etmeye hazırlanıyor.
Ancak İsrailli yetkililer, askerlerin “gerektiği sürece” güney Lübnan’da kalacağını vurguluyor. İşgal altındaki topraklarından edilen bölge halkı ise evlerine bir daha dönebileceklerinden şüpheli. Zawtar el-Garbiye yakınlarındaki kasabasından göç etmek zorunda kalan 54 yaşındaki Zeinab Loubani, durumu şu sözlerle özetliyor:
“İsrail buraya girmek için imkansızı başardı; öylece bir gecede çekip gitmeyecekler. Tüm bu söylenenlerin sadece laftan ibaret olduğuna inanıyorum. Artık umut edecek hiçbir şey kalmadı.”
İlk yorum yapan siz olun