WASHINGTON/KAHİRE – ABD ve İran arasında cumartesi günü gerçekleşen karşılıklı yeni askeri saldırılar bölgedeki gerilimi keskin bir şekilde artırdı. Yaşanan çatışmalar, Hürmüz Boğazı’nın güvenliğine ilişkin devam eden müzakereleri ve kırılgan ateşkesi tehlikeye atıyor.
İran İslam Cumhuriyeti Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), ABD’nin İran’a yönelik yeni bir saldırı düzenlediğini öne sürerek, buna misilleme olarak bölgedeki Amerikan askeri noktalarının hedef alındığını duyurdu. Yarı resmi ISNA haber ajansında yer alan ancak daha sonra silinen bir DMO açıklamasında, “İran’a yönelik yeni bir ABD saldırısına verilecek yanıt hızlı ve kararlı olacaktır” ifadeleri kullanıldı. Hedef alınan ABD üslerinin konumuna dair ise herhangi bir detay paylaşılmadı.
Söz konusu karşılıklı saldırılar, ABD ordusunun cuma günü İran’a ait füze ve insansız hava aracı (İHA) depoları ile kıyı radar tesislerini vurduğunu açıklamasının ardından geldi. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), bu harekatın, BM destekli geçici nakliye koridorunu kullanarak Hürmüz Boğazı’ndan çıkan Singapur bayraklı kargo gemisi Ever Lovely‘ye bir gün önce İran tarafından düzenlenen İHA saldırısına misilleme olarak gerçekleştirildiğini bildirdi.
CENTCOM’un X üzerinden yaptığı açıklamada, “İran güçlerinin ticari gemiciliğe yönelik haksız saldırganlığı ateşkesi açıkça ihlal etmiştir” denildi. Açıklamada ayrıca, “İran’ın bu tehlikeli davranışı, ticaretin giderek daha yoğun aktığı bu hayati uluslararası ticaret koridorundaki seyrüsefer özgürlüğünü baltalamaktadır” vurgusu yapıldı.
İran medyası ise ABD saldırılarının ardından İran’ın güneyindeki Sirik kentinde bulunan bir iskele çevresine mermi isabet ettiğini aktardı.
“Aptalca Bir İhlal”
Kargo gemisine yönelik saldırıyı kınayan ABD Başkanı Donald Trump, bir İran İHA’sının geminin üst güvertesine isabet ettiğini, diğer üçünün ise havada engellendiğini belirtti. Trump, Truth Social platformundan yaptığı paylaşımda, “Açıkçası bu, Ateşkes Anlaşmamızın aptalca bir ihlalidir” değerlendirmesinde bulundu.
Misilleme saldırılarından kısa bir süre önce Beyaz Saray’da konuşan Trump, “Dün atış yapmaları, aslında dört atış yapmaları hiç hoşuma gitmedi” dedi. Tahran ile müzakereler sürerken neden askeri harekat düzenlendiği sorusuna ise Trump, İran’ın “biraz farklı” olduğu yanıtını vererek gazetecilerle olan diyaloğunu aniden sonlandırdı.
The Associated Press’e (AP) konuşan bir ABD’li yetkili, CENTCOM’un operasyonu kamuoyuna doğrulamasının ardından dahi İran hedeflerine yönelik saldırıların sürdüğünü kaydetti.
Hürmüz Boğazı Anlaşmazlığı
Şiddet sarmalı, Washington ve Tahran’ın geçen hafta varılan geçici bir anlaşma kapsamında savaşı kalıcı olarak sona erdirmek üzere müzakereler yürüttüğü hassas bir dönemde patlak verdi. Küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı üzerinde İran, kontrol iddialarını giderek artırıyor.
İran Parlamentosu Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, sosyal medya üzerinden Tahran’ın eylemlerini savundu. Azizi, “Hürmüz Boğazı İran tarafından yönetilmektedir, bu yüzden kurallara saygı gösterin” diyerek alınan önlemlerin bir ateşkes ihlali değil, “ateşkes yönetimi” olduğunu öne sürdü.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi de İran’ın tutumunu yineledi. ABD ve altı Körfez ülkesinin, Tahran’ın boğazdan geçen gemilerden geçiş ücreti alabileceği yönündeki ısrarını reddetmesinin ardından Garibabadi, Körfez ülkelerini Washington’ın yanında yer almamaları konusunda uyardı. Garibabadi X hesabından yaptığı açıklamada, “Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş; belirsiz düzenlemeler, paralel rotalar veya İran’ın bir kıyı devleti olarak rolünü hesaba katmayan karar alma süreçleriyle garanti altına alınamaz” dedi.
Öte yandan İran devlet televizyonu, boğazdan “izinsiz geçiş” yapmaya çalıştığı belirtilen üç yabancı tankerin, Devrim Muhafızları’nın uyarılarının ardından geri çevrildiğini duyurdu. Konuyla ilgili konuşan bir ABD yetkilisi, Washington’ın bu raporları incelediğini belirterek, İran’ın serbest deniz trafiğine müdahale edemeyeceğinin altını çizdi.
Denizcilik Sektöründe Endişeler Büyüyor
Ever Lovely gemisine yönelik saldırı, Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün (IMO) Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalan yüzlerce gemiyi Umman kıyı şeridini izleyen alternatif bir rota üzerinden tahliye etmeye çalıştığı esnada yaşandı. BM denizcilik ajansı, saldırının ardından operasyonu askıya aldığını ve gemilerin güvenli geçişine dair kesin bir güvence alınana kadar sürecin yeniden başlamayacağını açıkladı.
IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, son günlerde 115 civarında geminin boğazdan ayrılmayı başardığını, ancak yaklaşık 500 geminin hala bölgede mahsur durumda olduğunu ifade etti.
Oluşturulan alternatif nakliye koridorunun küresel ekonomi üzerindeki baskıyı hafifletmesi ve İran’ın ABD ile devam eden müzakerelerdeki kozunu zayıflatması bekleniyordu. Washington ve Tahran, deniz güvenliği konusundaki anlaşmazlıkları ve İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun geleceğini çözmeyi amaçlayan 60 günlük geçici bir anlaşma çerçevesinde görüşmelere devam ediyor.
Ancak karşılıklı ateşlenen füzeler, tarafların kalıcı bir barışa ulaşana kadar mevcut ateşkesi koruyup koruyamayacağına dair derin şüpheler uyandırmış durumda.
İlk yorum yapan siz olun