OBBUERGEN, İsviçre — İran savaşını kalıcı olarak sona erdirmeyi amaçlayan İsviçre’deki üst düzey müzakereler, Pazartesi sabahı erken saatlerde tamamlandı. Haftanın geri kalanında alt düzey yetkililer arasındaki teknik görüşmelerle devam edecek olan süreçte ABD ve İran, Lübnan’daki çatışmaları ele almak üzere bir “çatışmasızlık hücresi” kurulması konusunda mutabakata vardı.
Arabulucu ülkeler Pakistan ve Katar tarafından yapılan ortak açıklamada, kurulacak hücrenin Lübnan hükümetini de kapsayacağı ve “Lübnan’daki askeri operasyonların sonlandırılmasına uyulmasını sağlayacağı” belirtildi. Ancak bu adımın, Lübnan’ı işgal eden ve kuzey İsrail’e saldıran militanlara karşı serbestçe hareket etme hakkını savunan İsrail ile İran destekli Hizbullah milisleri arasındaki çatışmaları durdurmaya yetip yetmeyeceği belirsizliğini koruyor.
Gelişmelerin ardından İran arabulucuların çabalarından övgüyle bahsederken, ABD cephesinden henüz resmi bir açıklama gelmedi.
Müzakerelerde 60 Günlük “Sprint” Dönemi
Görüşmeler, İran savaşını kalıcı bir anlaşmayla bitirmeyi hedefleyen 60 günlük diplomatik sürecin başlangıcını işaret ediyor. Küresel ekonomi ve güvenlik açısından devasa etkilere sahip olan bu sürecin önündeki en büyük engellerden biri ise Lübnan’daki çatışmalar olmaya devam ediyor.
Müzakere Masasındaki Temel Başlıklar:
Lübnan: Yeni ateşkesin şimdilik korunduğu görülse de, ne İsrail ne de Hizbullah ABD-İran anlaşmasının tarafı konumunda. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu tehditler ortadan kalkana kadar güçlerini güney Lübnan’da tutmaya kararlı. Hizbullah ise İsrail çekilmeden saldırıları durdurmayı reddediyor.
Hürmüz Boğazı: Enerji sevkiyatı için kritik öneme sahip olan boğaz konusunda taraflar zıt açıklamalar yapıyor. İran hafta sonu boğazı tekrar kapattığında ısrar ederken, ABD trafiğin devam ettiğini bildirdi. Anlaşma, ticari gemilerin 60 gün boyunca ücretsiz geçişine izin veriyor ancak İran’ın gelecekte ücret talep etmesinin önünü kapatmıyor.
Nükleer Program: ABD, askeri amaçlarla kullanılmasından endişe ettiği nükleer programı konusunda İran’ı müzakerelere bağlamak istiyor.
Trump’ın Tehditleri Görüşmeleri Gerdi
İsviçre’deki müzakereler Pazar günü, ABD Başkanı Donald Trump‘ın sosyal medya üzerinden savurduğu tehditler ve İran Cumhurbaşkanına yönelik “sözlerine dikkat etmesi” uyarısı nedeniyle oldukça gergin başladı.
Trump, sosyal medya platformunda yaptığı paylaşımda, “İran, Lübnan’da yüksek maaşlar ödediği VEKİLLERİNİN sorun çıkarmasını derhal durdurmalı. Eğer durdurmazlarsa, geçen hafta yaptığımız gibi İran’ı çok daha sert vururuz!!!”ifadelerini kullandı. Uzaktan gelen bu açıklamalar, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile arabulucular Pakistan ve Katar’ın İran’ı masada tutma çabalarını zora soktu.
İran’ın başmüzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, X (eski adıyla Twitter) üzerinden Trump’a yanıt vererek, “Sözlerine dikkat etseler iyi olur. Silahlı kuvvetlerimiz onlara farklı bir şekilde yanıt vermeye hazırdır. Onlar konuşmaya devam edebilir, eyleme geçen biziz.” dedi.
Ancak gerilimin ardından İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi daha ılımlı bir mesaj vererek, “Yorulmak bilmeyen Pakistan ve Katar arabuluculuğunun, Lübnan Savaşı’nı sona erdirme konusunda büyük ilerleme sağladığını” ifade etti ve ilk gerçek testin “çatışmasızlık hücresinin” başarısı olacağını vurguladı.
Görüşme Detayı: ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner’dan oluşan ABD heyeti; İranlı yetkililer Kalibaf ve Arakçi ile İran devlet medyasına göre yaklaşık 80 dakika süren bir toplantı gerçekleştirdi.
Nükleer Program ve Ekonomik Yansımalar
Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından imzalanan anlaşma, Tahran’ın petrolünü serbestçe satmasına olanak tanırken, dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlığa erişiminin de önünü açıyor. İran müzakere ekibinden bir yetkili, “petrol ve petrol türevleri için geçici yaptırım muafiyetleri” konusunda taslak metin üzerinde uzlaşıldığını duyurdu.
Buna karşılık anlaşma, İran’ın ABD saldırılarında hedef alınan nükleer tesislerin altında gömülü olduğuna inanılan yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu seyreltmesini talep ediyor. Ancak Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, “Uranyum zenginleştirme hakkımızdan asla geri adım atmayacağız ve karşı taraf da bunu kabul etmek zorunda” şeklinde meydan okuyan bir açıklama yaptı.
İç Siyasette Tepkiler ve Piyasalar:
Cumhuriyetçi Kanattan Eleştiri: Trump ve Vance, kendi partilerindeki şahin kanat tarafından şiddetle eleştiriliyor. Cumhuriyetçiler, bu mutabakatı Obama döneminde imzalanan ve sürekli kötüledikleri nükleer anlaşmaya benzetiyor.
Petrol Piyasaları Rahatladı: ABD yönetiminin, yaz seyahatleri öncesi artan benzin fiyatlarından şikayet eden Amerikalıları ve küresel piyasaları rahatlatma çabaları sonuç vermiş görünüyor. Anlaşmanın duyurulmasının ardından petrol vadeli işlemleri yaklaşık yüzde 8 oranında düşüş kaydetti.
İlk yorum yapan siz olun