İran ve Pakistan’dan son yıllarda sınır dışı edilen milyonlarca Afgan arasında iş, eğitim ve görece istikrarlı bir yaşamı geride bırakan çok sayıda kadın bulunuyor. BM Haberler’in Herat’ta görüştüğü iki kadın, ülkelerine dönüşün ardından geçim derdine düştüklerini anlattı.

Afganistan’ın batısındaki Herat’ta yaşayan 28 yaşındaki ebe Zehra, beş yıl boyunca İran’da yaşlı bir kadına baktı ve geçimini sağlayacak kadar kazandı. Bugün işsiz; anne, baba ve kardeşleriyle yaşıyor. Altı yaşındaki oğlu eski eşinin yanında kalıyor ve Zehra onu ayda yalnız iki kez görebildiğini söylüyor. Zehra, İran’a ebelik eğitimini bitirdikten sonra Taliban, kötü ekonomi ve eğitimli olması nedeniyle gittiğini anlattı.

44 yaşındaki Hüma ise altı yıl İran’da yaşadı; ev temizledi, satmak için geri dönüştürülebilir plastik topladı. Şimdi ailesinin tek geçim kaynağı. Çalışamayan engelli eşiyle birlikte kayınbiraderinin evinde tek bir odada kalıyor, iş buldukça ev temizliyor ve dikiş dikiyor. “İran’da daha iyi bir hayatım vardı. Ne yazık ki sınır dışı edildik” diyen Hüma, bazı günler sokakta dilenmek zorunda kaldığını söyledi.

Hüma, BM Mülteci Ajansı’nın (UNHCR) ortak kuruluşundan aldığı nakit yardımla bir dikiş makinesi aldığını, artık evden çalışarak gelir elde ettiğini anlattı. İki ay önce ailesinin yiyecek hiçbir şeyi olmadığını, parayla pirinç ve yağ aldığını söyledi. Zehra da nakit yardım, hukuki destek ve psikososyal hizmetlerden yararlanabiliyor.

Arka plan

UNHCR’den Charlie Goodlake’e göre son üç yılda 6,5 milyondan fazla Afgan ülkesine döndü; bunların yaklaşık 3 milyonu yalnız 2025’te geldi. Dönüşler Afganistan nüfusuna yüzde 10’dan fazla ekledi ve konut, iş ve kamu hizmetleri üzerinde baskı yarattı. UNHCR’nin yardım ettiği kişilerin yarısından fazlası kadın ve kız çocukları; kadınlar ve çocuklar birlikte yaklaşık yüzde 82’yi oluşturuyor. Goodlake, kadınların ve kız çocuklarının öncelikli ihtiyacının barınak olduğunu, nakit yardım, eğitim, geçim ve koruma hizmetlerinin de kadınlara yönelik kısıtlamalar nedeniyle kritik önem taşıdığını söyledi. UNHCR, Afganistan genelinde 150’den fazla mesleki eğitim projesi yürütüyor. BM kuruluşları geçen hafta da kısıtlamalar ve yardım kesintilerinin kadınları sağlık hizmetinden uzaklaştırdığını açıklamıştı.

Kaynak: BM Haberler · Görsel: Employee of the U.S. State Department, Public domain