Nepalli gıda tarihçisi Binti Gurung, ülkede yerli toplulukların mutfak geleneklerinin “ulusal yemek” anlatısının gölgesinde kaldığını söylüyor. Gurung, dağ köylerindeki kadın gruplarıyla birlikte unutulmaya yüz tutan tarifleri ve ormandan toplanan bitkilere ilişkin bilgileri kayda geçiriyor.
Global Voices’tan Sanjib Chaudhary’nin 21 Kasım’da yayımlanan söyleşisinde konuşan Gurung’a göre Nepal’in 1950’lerde dış dünyaya açılmasından bu yana ulusal bir yemek kimliği arayışı yaşandı. Bu süreçte pirinç, mercimek ve sebzeden oluşan dal bhat ülkenin ulusal yemeği düzeyine çıkarıldı. Gurung, bu anlatının yerli halkların farklı bölgesel tarihlerini ve beslenme pratiklerini tamamen örttüğünü savunuyor.
Gurung, 2017’de kurduğu Natural Roots Foundation (Doğal Kökler Vakfı) aracılığıyla Himalaya yerli mutfak mirasını, geleneksel tarifleri ve yerel bilgiyi belgeliyor. Vakıf özellikle ormanlardan ve dağlardan toplanan, ihmal edilmiş bitki ve otları tanıtıyor. Gurung, köylerde kültürel gelenekleri yaşatmak için kurulan kadın grupları birliği Aama Samuha ile çalışarak çoğunlukla yerli kadınların taşıdığı mutfak bilgisini arşivliyor.
Bu çalışmanın ürünü olan “The Lekhali Cookbook” (Lekhali Yemek Kitabı), adını Nepal’in yüksek sırtlarını anlatan “lekh” sözcüğünden alıyor. Kitap Mustang, Manang, Lamjung ve Gorkha bölgelerindeki kadın gruplarının ortak mutfak geleneğini öne çıkarıyor. Gurung, birçok yerli topluluk için sorunun kendi tarihlerinin başkalarınca yazılması olduğunu, bilginin önemli bölümünün yazılı belge olmadan yalnız sözlü olarak aktarıldığını anlatıyor.
Gurung, hiçbir yemeğin tek bir topluluğa ait olduğunun iddia edilemeyeceğini de vurguluyor. Ona göre mutfak pratikleri sürekli değişen, yaşayan bir gelenek; örneğin ormandan yiyecek toplama biçimi yüksek dağlarda, tepelerde ve Terai ovasında birbirine benziyor.
Arka plan
Nepal çok etnikli bir ülke ve toplulukların kendi gıda ve tarım sistemleri bulunuyor. Gurung’a göre 2015 anayasası gıda hakkını tanısa da bunun yerli gruplar için ne anlama geldiği belirsiz: Nehir ve orman kıyısında yaşayan toplulukların atalarından öğrendikleri yiyeceklere, ormanlar milli parka dönüştürüldüğünde erişip erişemeyeceği sorusu yanıt bekliyor.
Neden önemli?
Gurung’un çalışması, küreselleşme ve gıda politikalarının yerel mutfakları nasıl geri plana ittiğine dair dünyanın birçok yerinde yaşanan bir tartışmanın Nepal ayağını gösteriyor. Tartışma yalnız tariflerle sınırlı değil; toprağa, ormana ve ona bağlı yaşam biçimlerine erişim hakkını da kapsıyor. Sözlü kültürle aktarılan bilginin kayda geçirilmemesi, bu mirasın bir kuşak içinde kaybolabileceği anlamına geliyor.
Kaynak: Global Voices (Sanjib Chaudhary, CC BY) · Görsel: Subhashish Panigrahi, CC BY-SA 4.0








Yorumlar
İlk yorumu siz yazın.