Savaşın yıktığı şehirlerine hayatlarını yeniden kurma kararlılığıyla döndüler, ancak kronik elektrik, su, iş ve ilaç eksikliği, Sudan’ın başkentindeki birçok sakini geri döndüklerine pişman etti.
2023 yılında ordu ile paramiliter bir güç arasında patlak veren ve şehrin büyük bölümünü enkaza çeviren savaşın ardından yaklaşık dört milyon insan Hartum’u terk etmişti.
Ordunun geçtiğimiz yıl Hartum’u geri almasından bu yana evlerine dönen yaklaşık 2,7 milyon kişi ise eve dönmenin sevinci ile orada yaşamanın acı gerçekleri arasında sıkışıp kalmış durumda.
İş adamı Emad Khaled, kendisi işi için Hartum’da kalırken ailesini Mısır’a geri gönderdiğini söyledi. Şehir merkezinin yakınlarında, kararmış ve bombalanmış binaların arasında AFP’ye konuşan 43 yaşındaki Khaled, “Ailemi geri getirmek bir hataydı” dedi.
Hartum’a dönmeleri emredilen çok sayıda hükümet yetkilisi de AFP’ye verdikleri demeçte, ailelerini ülke dışında bıraktıklarını ifade etti.
Silahlı kuvvetler ile paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasındaki çatışmalar, Darfur, Kordofan ve Mavi Nil bölgeleri de dahil olmak üzere Sudan’ın başka yerlerinde tüm şiddetiyle devam ediyor.
Hartum sakinlerini şiddetle geri dönmeye teşvik eden ordu, havaalanını yeniden inşa edip iç hat uçuşlarına açarken, altyapıyı da onardı.
Ancak elektrik ve sular günlerce kesik kalmaya devam ediyor. Başkentteki pazarlar yeniden açılmış olsa da pek çok kişi işsiz ve harcayacak çok az paraları var.
‘Fiyatlar Her Gün Artıyor’
Haziran ayı itibarıyla Hartum’un sadece yüzde biri BM tarafından güvenli ilan edilmişti; duvar içlerinde ve sokak köşelerinde gizlenen bubi tuzakları ve patlamamış mermiler nedeniyle onlarca çocuk hayatını kaybetti ve yaralandı.
1,5 milyon Sudanlının sığındığı ancak artan yaşam maliyetleri, ırksal zulüm, tutuklamalar ve sınır dışı edilme vakalarıyla karşılaştığı komşu Mısır’dan ise yarım milyona yakın insan geri döndü.
Hartum’un işçi sınıfı mahalleleri en çok geri dönüşün yaşandığı yerler olurken, uzakta kalmaya gücü yetenlerin çoğu geri dönmemeyi tercih ediyor.
Bunun sonucunda Hartum 2 gibi lüks semtler terk edilmiş durumda. Ağaçlarla çevrili caddeler boyunca ayakların altında cam kırıkları çatırdarken, füzelerle köşeleri tamamen havaya uçurulmuş boş villalar arasında havayı sadece kuş cıvıltıları dolduruyor.
86 yaşındaki Thuraya Babiker kalıcı olarak geri döndüğünü sanıyordu. Ancak AFP’ye verdiği demeçte, üç ay sonra “Kocam, en küçük kızım ve ben Birleşik Arap Emirlikleri’ne gidiyoruz” dedi.
Tıbbi bakım eksikliğinin burada kalmayı imkansız hale getirdiğini açıklayan Babiker, “Gitmek istemiyoruz” diyerek çaresizliğini dile getirdi.
İnsanlar geçen yıl geri dönmeye başladığında, Sudanlı yardım kuruluşları hastaneleri yeniden inşa etmek için seferber oldu; sağlık çalışanları bunlardan bazılarının artık “eskisinden daha iyi” olduğunu söylüyor.
Ancak doktor Haifa Omar, tüm çabalara rağmen “bazı şeylerin basitçe bulunamadığını” belirtiyor.
Omar, “Hastalardan bazı ilaçları kendi ceplerinden almalarını istemek zorunda kalıyoruz. İnsanların durumunun ne kadar zor olduğunu bildiğim için bunu söylerken boğazım düğümleniyor,” dedi.
Üniversite profesörü İmam Babiker, babasının tansiyon ilacını bulmak için 10 eczane gezmek zorunda kaldığını ve “her gün fiyatın değiştiğini” ifade etti.
34 yaşındaki Babiker, AFP’ye yaptığı açıklamada diyabet hastası annesinin insülinini saklamak için bir buzdolabı aldığını, “Ancak elektrikler günde 12 saat kesik olduğu için ilaçlar bozuluyor” diye konuştu.
49 yaşındaki Souad Mohamed gibi diğerlerinin ise buzdolapları yağmacılar tarafından çalındı ve yenisini alacak durumları yok.
Mohamed, “Bu yüzden artık her gün sebze ve et almak zorundayım ve fiyatlar her geçen gün artıyor” dedi.
‘İşler Gerçekten Yolunda Değil’
Bir zamanlar sekiz milyondan fazla insana ev sahipliği yapan büyük bir Afrika başkenti olan Hartum, artık eski halinden eser barındırmıyor.
Şehir merkezinde AFP’ye konuşan kıdemli bir BM yetkilisi, yıkımın boyutunun Ukrayna da dahil olmak üzere bugüne kadar gördükleri diğer tüm krizleri gölgede bıraktığını söyledi.
Zaman zaman HDK’nin drone saldırıları devam etse de, yetkililerin Temmuz ayında uzaktan eğitime son vermesinin ardından Hartum’daki üniversite öğrencilerine geri dönmeleri gerektiği söylendi.
Hartum Üniversitesi tıp profesörleri protesto amacıyla topluca istifa etme tehdidinde bulunurken, öğrenciler zorla geri çağrılmaktan şikayetçi.
İsminin gizli kalmasını şartıyla AFP’ye konuşan bir yüksek lisans öğrencisi, “Danışmanım da başka bir ülkede olmasına ve dönmek istememesine rağmen üniversite tezimi çevrimiçi olarak savunmama izin vermiyor” dedi.
Son sınıfına başlaması gereken bir işletme lisans öğrencisi ise bu yaz yüz yüze sınavları kaçırdığını ve şimdi üniversiteye sıfırdan başlamak için Mısır’da burs bulmaya çalıştığını söyledi.
AFP’ye, “Bizi dinlemediler, tek umursadıkları insanların geri dönmesiydi” diyen öğrenci, sözlerini şöyle tamamladı: “Bana göre bu siyasi bir durum; işler gerçekten yolunda değilken insanların geri dönüp her şey yolundaymış gibi görünmesini istiyorlar.”
İlk yorum yapan siz olun