Suriye’nin savaş yorgunu topraklarında yeniden inşa çabaları büyük ölçüde yıkılmış şehirlere ve kritik altyapıya odaklanırken, yeni girişimler toparlanma sürecini kentsel alanların ötesine taşımayı hedefliyor.
Suudi yardım kuruluşu KSrelief ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) öncülüğünde yürütülen bu çabalardan biri, dikkati kırsal kesime çevirerek kırsaldaki kadınların güçlendirilmesini uzun vadeli toparlanmanın temel taşı haline getiriyor. Girişim; gıda işleme merkezleri, yenilenebilir enerji projeleri ve işletme eğitimleri aracılığıyla Suriye’nin en çok ihmal edilen bölgelerindeki kadınlar için gelir fırsatları yaratmayı merkeze alıyor.
Ancak program, geçim kaynakları sağlamanın ötesinde, ekonomik katılımın on yılı aşkın süren çatışmaların ardından toplumsal dayanıklılığı yeniden inşa edip edemeyeceğini de test ediyor. Bu odak değişimi, ekonomistler ve kalkınma uzmanları arasındaki daha geniş çaplı bir zihniyet değişimini yansıtıyor.
Strazburg merkezli Suriyeli ekonomi danışmanı Thuraya Hejazi, toparlanmanın “sadece şehirleri ve altyapıyı yeniden inşa etmeye” indirgenemeyeceğini, aksine “hanelerin üretim yeteneğini onararak” başlaması gerektiğini belirtiyor. Arab News’e konuşan Hejazi, “Ekonomik toparlanma veya yeniden inşa sürecini tartışırken, kırsal kesimi on binlerce insanın yaşadığı şehirlerin salt bir coğrafi uzantısı olarak göremeyiz” dedi.
Suriye kırsalının çeşitliliğine dikkat çeken Hejazi, örneğin Halep çevresindeki alanların ağırlıklı olarak tarımsal, Şam yakınlarındaki bölgelerin ise tarım ve ticareti harmanladığını ifade etti. Ona göre bu çeşitlilik kırsalın önemini kanıtlıyor: “Kırsal kesim, özellikle tarım için bir üretim üssü ve gıda güvenliğinin kaynağı olarak görülmeli. İş gücü ve uzmanlığı barındırıyor. Eğer sadece şehirlere odaklanırsak, yolları ve binaları yeniden inşa ederiz ama bir ekonomi inşa edemeyiz.”
Bathraa (Tohum) Girişimi
Suudi Basın Ajansı’na göre KSrelief ve UNDP, haziran ayı sonlarında kırsaldaki kadınların ekonomik olarak güçlendirilmesini desteklemek amacıyla Bathraa (Tohum) girişimi kapsamında ortak bir programa imza attı. Suriye Tarım Bakanlığı ile ortaklaşa yürütülen anlaşma doğrultusunda Bathraa, 18 aylık bir süre zarfında kırsal Şam, Hama ve Tartus’ta kadınların öncülük ettiği dört toplumsal üretim merkezi kuracak.
Ekim 2025’te başlatılan Suudi öncülüğündeki bu girişim, gıda işleme üniteleri, kompost sistemleri, pazarlama büfeleri ve yenilenebilir enerji çözümleriyle donatılmış merkezler yaratarak; insani yardım, tarımsal uzmanlık ve özel sektör katılımını bir araya getiriyor. Projenin doğrudan 520, dolaylı olarak ise 284 binden fazla kişiye fayda sağlaması bekleniyor.
Hejazi, bu adımların göçü de engelleyebileceğini belirterek, “Kadınlar sürdürülebilir bir gelire ve karar alma yeteneğine sahip olduğunda, ekonomik baskılar nedeniyle göç edip yerinden edilmek zorunda kalma olasılıkları da düşüyor” diye konuştu.
Savaşın Değiştirdiği Roller: Kadınlar Ana Sağlayıcı Konumunda
BM verilerine göre, Beşşar Esad rejiminin 8 Aralık 2024’te devrilmesinden bu yana 1,7 milyon mülteci ve 1,9 milyon ülke içinde yerinden edilmiş kişi memleketlerine dönmüş olsa da, 5,5 milyon kişi hala Suriye içinde, 6 milyondan fazla kişi ise yurtdışında yerinden edilmiş durumda yaşamaya devam ediyor. Nüfusun yaklaşık üçte ikisi hala insani yardıma muhtaç.
Erkeklerin silahlı gruplara katılması, alıkonulması, öldürülmesi veya geçim kaynaklarını kaybetmesiyle geçen 14 yıllık savaş, birçok kadını iş gücüne katılmaya itti. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2025 yılında Suriye’deki her üç haneden birinin geçimini kadınlar sağlıyordu.
Hejazi, “Kırsal bölgelerde gelir elde eden kadınlar, eğitime, çeşitli gıdalara ve sağlığa daha fazla harcama yapıyor. Bu harcama kalıpları, söz konusu hizmetleri sağlayan işletmeleri bölgeye çekerek yıkılan bölgelerin canlanmasına dolaylı yoldan katkı sunuyor” diyerek bu dönüşümün etkilerini vurguladı.
Çöken Tarım ve “Tüketen Toplum” Riski
Danimarka Mülteci Konseyi verileri tablonun ciddiyetini ortaya koyuyor: Savaş başlamadan önce 2011’de Suriyelilerin yüzde 21,9’u tarım sektöründe istihdam edilirken, bu oran 2022’de yüzde 15,5’e geriledi. BM verilerine göre 2025 yılına gelindiğinde Suriye’nin gayrisafi yurt içi hasılası savaş öncesi seviyesinin yarısından aza düştü, işsizlik üç katına çıktı ve enerji üretimi yüzde 80 azaldı.
Suriye’nin yeni Tarım Bakanlığı 2026-30 Ulusal Tarım Stratejisi’ni başlatarak iklime dirençli tarımı teşvik etmeyi hedeflese de uzmanlar yapısal reformların şart olduğu görüşünde. Mülkiyet sahibi olmayan kadınların krediye erişim engelleri gibi hukuki bariyerlerin kaldırılması gerektiğini belirten Hejazi, “Yetkililer insanlara sadece tüketici muamelesi yapamaz. Üretim döngüleri ve değer zincirleri kurulmazsa, Suriye sadece tüketen bir toplum olma riskiyle karşı karşıya kalır” uyarısında bulundu.
Yeniden İnşada “Şehir Kayırmacılığı”
Yeniden inşa sürecinde Şam gibi şehirlere yönelik belirgin bir kayırmacılık olduğunu belirten uzmanlar, kaynak tahsisindeki bu çarpıklığın kırsalı yalnızlığa ittiğini savunuyor. “Şehirlerde yatırım daha kolay, yolların onarımı daha basit. Ancak kırsalın toparlanması; tarım arazilerinin onarılması, kooperatiflerin kurulması ve yerel endüstrilerin desteklenmesi gibi kapsamlı politikalar gerektiriyor” diyen Hejazi, bu çabaların zaman alacağını fakat daha büyük bir ekonomik sürdürülebilirlik yaratacağını vurguladı.
Evlerine dönen Suriyelilerin sayısı artarken, tehlikeler de devam ediyor. Uluslararası Kurtarma Komitesi’nin (IRC) temmuz ayı raporuna göre, geri dönenlerin yüzde 91’i temel hizmetlerin olmadığı bölgelere ulaştı. Üstelik kırsal alanlarda 300 binden fazla patlamamış mühimmat kalıntısı hala güvenli yaşama ve üretime büyük bir tehdit oluşturuyor.
Hejazi gibi savunucular, Suriye’de kalıcı bir barış ve toparlanmanın ancak kırsalın yeniden bir üretim merkezi haline getirilmesi ve kadınlara bu süreci yönetecek imkanların sunulmasıyla mümkün olabileceğinin altını çiziyor.
İlk yorum yapan siz olun