BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Yemen’de temel gıda fiyatlarının ekim ayında yeniden yükseldiğini, güney limanlarına giren buğday ve un miktarının ise sert biçimde düştüğünü açıkladı. 21 Kasım’da yayımlanan pazar ve ticaret bültenine göre ülkede yaklaşık 18,7 milyon kişi, yani nüfusun yarısından fazlası, akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya.

Bültene göre uluslararası alanda tanınan Yemen hükümetinin denetimindeki bölgelerde un fiyatı bir ayda yüzde 7,4, basmati pirinci yüzde 6,3 arttı. Ayçiçek yağı yüzde 3,3, fasulye yüzde 3,6 pahalandı. Bir ailenin asgari gıda ihtiyacını karşılayan sepetin maliyeti ağustosa göre yüzde 2 yükseldi; sepet, geçen yılın eylül ayına göre yüzde 7, son üç yılın ortalamasına göre yüzde 2 daha pahalı.

İthalat tarafında tablo daha da kötü. Kayıtlara geçen buğday ve un ithalatı ülke genelinde yüzde 1,5 azalırken güney limanlarından girişlerde düşüş yüzde 42,5’e ulaştı. Benzin ve mazot ithalatı da yüzde 9,9 geriledi; FAO, kuzeyden kayıt gelmediği için bu eğilimin dikkatle yorumlanması gerektiğini belirtti. Mazot fiyatı bir ayda yüzde 4,5 düştü, benzin yerinde saydı; ancak iki yakıt da geçen yılın ve üç yıllık ortalamanın belirgin biçimde üzerinde.

Gelir tarafında ise hane halkının alım gücü eriyor. Gündelik işçi ücreti bir ayda yüzde 0,4 azaldı ve bir yıl öncesinin yüzde 9,7 altında kaldı; tarım işçilerinin ücreti yüzde 0,4 arttı. Bir günlük ücretle alınabilen un miktarı bir ayda yüzde 7,2, bir yılda yüzde 23,1 geriledi. Keçi ve koyun fiyatları ay bazında yüzde 1,6 ve yüzde 2,4 artsa da geçen yılın altında kaldı. Tek olumlu işaret kur oldu: Yemen riyali hükümet bölgelerinde istikrarını korudu, bir yıl öncesine göre yüzde 4 değer kazandı.

Arka plan

FAO’ya göre Yemen’deki kriz, ülkenin gıdada büyük ölçüde ithalata bağımlı olmasından, yükselen gıda ve yakıt fiyatlarından, insani yardım fonlarındaki açıktan ve iklim kaynaklı yağış şoklarından besleniyor. Temmuzdan bu yana yeniden alevlenen ve eylülde Taiz çevresinde, batı kıyısında ve güneydeki cephelerde yoğunlaşan çatışmalar yeni göçlere yol açtı; kara ve deniz yollarındaki aksamalar ticareti yavaşlattı, navlun ve yakıt maliyetlerini artırdı. BM, Taiz’de kapalı yollar nedeniyle gıda stoklarının ihtiyacın onda birine indiğini daha önce duyurmuştu.

Neden önemli?

Bülten, Yemen’deki açlığın yalnız çatışmadan değil, fiyat ve gelir arasındaki makasın açılmasından kaynaklandığını gösteriyor: ücretler gerilerken un pahalanıyor, güneydeki limanlara tahıl girişi neredeyse yarıya iniyor. FAO, bu iç içe geçmiş şokların 2026’nın sonunda bazı bölgelerde acil durum ve felaket düzeyinde gıda krizine yol açabileceği uyarısında bulunuyor.

Kaynak: FAO / ReliefWeb · Görsel: Rod Waddington from Kergunyah, Australia, CC BY-SA 2.0