CENTCOM (ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı), ABD Savunma Bakanlığı’na bağlı ve Ortadoğu, Orta Asya ile Güney Asya’nın bir bölümünden sorumlu bölgesel birleşik komutanlıktır. ABD’nin Körfez’deki üsleri, deniz kuvvetleri ve bölgedeki askerî harekâtları bu komutanlığın çatısı altında yönetiliyor.
CENTCOM ne zaman ve neden kuruldu?
Komutanlığın kökeni, ABD Başkanı Jimmy Carter’ın Mart 1980’de kurduğu Çevik Konuşlanma Ortak Görev Gücü’ne (RDJTF) dayanır. Bu görev gücü, önce ABD Hazırlık Komutanlığı’na bağlıydı, sonra bağımsız hâle getirildi. CENTCOM 1 Ocak 1983’te kurularak görev gücünün sorumluluklarını devraldı. Komutanlığın sloganı “Persistent Excellence” (Süreklilik içinde mükemmellik).
Karargâhı nerede?
Ana karargâh, ABD’nin Florida eyaletindeki Tampa kentinde bulunan MacDill Hava Üssü’ndedir. CENTCOM, karargâhı kendi sorumluluk bölgesinin dışında olan dört bölgesel komutanlıktan biridir; ötekiler Afrika (AFRICOM), Güney (SOUTHCOM) ve Uzay (SPACECOM) komutanlıklarıdır. Bölgede ise ileri karargâh 2002’de Katar’ın başkenti Doha’daki Camp As Sayliyah’ta kuruldu, 2009’da yine Katar’daki El Udeid Hava Üssü’ne taşındı.
Hangi ülkelerden sorumlu?
İngilizce Vikipedi’deki listeye göre CENTCOM’un sorumluluk bölgesinde 21 ülke var: Afganistan, Bahreyn, Mısır, İran, Irak, İsrail, Ürdün, Kazakistan, Kuveyt, Kırgızistan, Lübnan, Umman, Pakistan, Katar, Suudi Arabistan, Suriye, Tacikistan, Türkmenistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Özbekistan ve Yemen. İsrail 15 Ocak 2021’de Avrupa Komutanlığı’ndan (EUCOM) alınarak bu bölgeye katılan 21’inci ülke oldu. Sudan, Eritre, Etiyopya, Cibuti, Kenya ve Somali ise 1 Ekim 2008’de yeni kurulan Afrika Komutanlığı’na devredildi; Mısır CENTCOM’da kaldı.
Komutanlık nasıl örgütlenmiş?
CENTCOM’un altında her kuvvet türü için ayrı bir bileşen komutanlığı bulunur. Kara kuvvetleri bileşeni ARCENT ile hava kuvvetleri bileşeni AFCENT’in karargâhı Güney Carolina’daki Shaw Hava Üssü’ndedir. Deniz kuvvetleri bileşeni NAVCENT, aynı zamanda ABD 5. Filosu’nun komutanlığıdır ve Bahreyn’deki Deniz Destek Tesisi’nde (NSA Bahrain) bulunur. Deniz piyadeleri bileşeni MARFORCENT, özel harekât komutanlığı SOCCENT ve 2 Aralık 2022’de kurulan uzay kuvvetleri bileşeni SPACEFORCENT ise MacDill’de yer alır.
Ortadoğu’da hangi üsleri var?
ABD’nin bölgedeki en büyük tesisleri Körfez ülkelerinde toplanmış durumda. Vikipedi’deki ABD askerî tesisleri listesine göre başlıcaları şunlar:
- Katar: El Udeid Hava Üssü (Katar ile ortak kullanılıyor; CENTCOM’un ileri karargâhı).
- Bahreyn: Deniz Destek Tesisi Bahreyn (5. Filo ve NAVCENT).
- Kuveyt: Camp Arifjan, Camp Buehring, Camp Patriot, Ahmed el-Cabir Hava Üssü ve Ali el-Salim Hava Üssü.
- Suudi Arabistan: Prens Sultan Hava Üssü.
- Birleşik Arap Emirlikleri: El Dafra Hava Üssü.
- Ürdün: Muvaffak Salti Hava Üssü (Ezrak) ve Rukban’daki Kule 22 karakolu.
Bunlara ek olarak Irak ve Suriye’de, IŞİD’e karşı yürütülen Doğal Kararlılık Harekâtı (Inherent Resolve) kapsamında ABD askerleri bulunuyor; listede bu iki ülkedeki tesislerin adı ayrıca verilmiyor.
CENTCOM hangi savaşları yönetti?
Komutanlığın ilk büyük sınavı 17 Ocak 1991’de başlayan Çöl Fırtınası Harekâtı oldu; Kuveyt 27 Şubat 1991’de Irak işgalinden kurtarıldı. 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından Afganistan’da Kalıcı Özgürlük Harekâtı, 19 Mart 2003’te de Irak’ın işgaliyle başlayan Irak’a Özgürlük Harekâtı CENTCOM tarafından yönetildi. 2014’ten bu yana Irak ve Suriye’de IŞİD’e karşı harekât sürüyor. Vikipedi’ye göre CENTCOM 28 Şubat 2026’da İran’a karşı İsrail’le ortak “Epic Fury” harekâtına öncülük etti; hedefler arasında Devrim Muhafızları’nın komuta merkezleri, hava savunma, füze ve insansız hava aracı tesisleri vardı.
CENTCOM’un komutanı kim?
Komutanlığın başında 8 Ağustos 2025’ten bu yana ABD Deniz Kuvvetleri’nden Amiral Brad Cooper bulunuyor Cooper, Michael Kurilla’nın yerini aldı. Komutanlığın eski komutanlarından Jim Mattis ve Lloyd Austin daha sonra ABD Savunma Bakanı oldu. İran, ABD’nin Devrim Muhafızları’nı terör örgütü listesine almasının ardından 2019’da CENTCOM’u terör örgütü ilan etti.
Neden önemli?
CENTCOM, ABD’nin Ortadoğu’daki askerî varlığının tek bir çatı altındaki adıdır: Hürmüz ve Babülmendep boğazlarından geçen gemilerin korunması, Körfez ülkelerinin hava savunması ve İran’la süren savaş bu komutanlığın sorumluluğunda. Bölgedeki açıklamaların önemli bir bölümü de CENTCOM’dan geliyor; komutanlık son olarak İran ordusunun bir ABD F-16’sını vurduğu iddiasını yalanladı. ABD’nin bölgedeki uçak gemisi sayısının üçe çıkması da komutanlığın elindeki gücün arttığını gösteriyor. Körfez’deki üsler hem ABD’nin caydırıcılığının dayanağı hem de çatışma dönemlerinde olası hedefler arasında sayıldığı için, ev sahibi ülkelerin güvenliği de doğrudan bu yapıyla bağlantılı.
Kaynak: Vikipedi (İngilizce), United States Central Command, Vikipedi (İngilizce), List of American military installations · Görsel: U.S. Air Force photo by Staff Sgt. Alexander W. Riedel, Public domain








Yorumlar
İlk yorumu siz yazın.