Gazze Şeridi, Akdeniz’in doğu kıyısında, İsrail ile Mısır arasında kalan 365 kilometrekarelik Filistin toprağıdır. Yaklaşık iki milyon kişinin yaşadığı bölge dünyanın en yoğun nüfuslu yerlerinden biridir ve Ekim 2023’te başlayan savaşla büyük bölümü yıkılmıştır.

Gazze Şeridi nerededir?

Gazze Şeridi Akdeniz kıyısında uzanır; güneybatısında Mısır, kuzeyinde ve doğusunda İsrail bulunur. İsrail’le 51 kilometre, Mısır’la Refah yakınlarında 11 kilometre kara sınırı, Akdeniz’de 40 kilometre kıyısı vardır. Mısır sınırı 1906’da Osmanlı Devleti ile İngilizler arasında belirlenmişti.

Ne kadar büyük, hangi kentleri var?

Şerit 41 kilometre uzunluğunda, 6 ila 12 kilometre genişliğindedir. İngilizce Vikipedi yüzölçümünü 365, Türkçe Vikipedi 363 kilometrekare olarak verir. Bölge beş vilayete ayrılır: Kuzey Gazze, Gazze, Deyr el-Belah, Han Yunus ve Refah; bunların altında 25 belediye bulunur. En büyük kent Gazze şehridir. İklim sıcak ve yarı kuraktır; yağışın çoğu kasım ile şubat arasında düşer.

Gazze’de kaç kişi yaşıyor?

Rakamlar kaynağa ve yıla göre değişiyor. Türkçe Vikipedi’nin aktardığı veriye göre nüfus 2022 sonunda 2 milyon 375 bindi. İngilizce Vikipedi, 2024 sonu için 2,1 milyon tahminini ve savaş nedeniyle bir yılda yüzde 6’lık düşüşü aktarıyor; 2025 tahmini ise yaklaşık 2 milyon 50 bin. Bu, kilometrekareye yaklaşık 6 bin kişi demektir. Nüfus çok genç: yüzde 43,5’i 14 yaşında ya da daha küçük, 2014’te ortanca yaş 18’di. Halkın yüzde 99,8’i Sünni Müslümandır; 2 bin ila 3 bin kişilik bir Hristiyan topluluk da yaşar.

Nüfusun çoğu neden mülteci?

Gazzelilerin çoğu, 1948 savaşında bugünkü İsrail topraklarından kaçan ya da çıkarılan Filistinliler ile onların çocukları ve torunlarıdır. BM Filistinli Mültecilere Yardım Ajansı’na (UNRWA) göre mülteciler nüfusun üçte ikisini oluşturuyor; ajansın Gazze’deki kayıtlı mülteci sayısı 1 milyon 587 bin 367. UNRWA bölgede 1950’den beri çalışıyor ve sekiz mülteci kampında hizmet veriyor: Şati (Sahil), Bureyc, Deyr el-Belah, Cibaliya, Han Yunus, Megazi, Nusayrat ve Refah.

Tarih boyunca Gazze’yi kim yönetti?

Bölge 16. yüzyıldan itibaren Osmanlı yönetimindeydi; 1920’den 1948’e kadar İngiliz Mandası altındaki Filistin’in parçası oldu. 1948 savaşından sonra denetim Mısır’a geçti. İsrail, Süveyş Krizi sırasında 1956’da Gazze’yi işgal etti ve Mart 1957’de çekildi. Haziran 1967’de bölgeyi yeniden ele geçirdi ve burada 21 yerleşim kurdu. Oslo Anlaşmaları’yla 1994’te Şerit’in büyük bölümünün yönetimi Yaser Arafat liderliğindeki Filistin Yönetimi’ne devredildi. İsrail 2005’te yerleşimlerini söküp askerlerini çekti.

Hamas yönetimi ve abluka nasıl başladı?

Hamas 2006 seçimlerinde Filistin Yasama Konseyi’nin 132 sandalyesinden 74’ünü kazandı, Haziran 2007’de Fetih’le çatışmaların ardından Gazze’nin denetimini ele geçirdi. İsrail ve Mısır bunun üzerine sınır kapılarını kapattı; abluka süresiz hâle geldi. Ayrıntılar için Hamas dosyasına bakılabilir. BM’nin 2022 tarihli bir raporuna göre işsizlik yüzde 45, yoksulluk yüzde 65’ti ve halkın yüzde 80’i uluslararası yardıma bağımlıydı.

Gazze’ye nereden girilir?

Gazze’nin dünyayla bağlantısı kara kapılarından geçer ve yedi kara geçişinin altısını İsrail denetler. En bilinenleri kuzeyde İsrail’e açılan Erez (Beyt Hanun), güneyde yük geçişi için kullanılan Kerem Şalom ve Mısır’a açılan Refah kapısıdır. Kasım 1998’de açılan Yaser Arafat Uluslararası Havalimanı Ekim 2000’den sonra kapandı; pisti Ocak 2002’de tahrip edildi. Gazze Limanı da abluka altında. İsrail 2005’te çekilmiş olsa da Vikipedi’nin aktardığına göre Gazze uluslararası hukukta hâlâ işgal altındaki toprak sayılıyor ve 157 BM üyesi burayı Filistin Devleti’nin parçası olarak tanıyor.

2023’ten beri ne oldu, bugün kim yönetiyor?

Hamas’ın öncülük ettiği 7 Ekim 2023 saldırısının ardından İsrail Gazze’de savaş başlattı. Nüfusun çoğu yerinden edildi; küresel gıda güvenliği izleme sistemi IPC, 22 Ağustos 2025’te bölgede kıtlık bulunduğunu açıkladı. Gazze’deki Sağlık Bakanlığı’nın verilerine göre can kaybı 74 bin 695’e ulaştı. The Lancet’te yayımlanan bir araştırma ise yalnız Haziran 2024’e kadar travmatik yaralanmalardan 64 bin 260 ölüm hesaplamıştı.

19 Ocak 2025’te başlayan geçici ateşkes 18 Mart’ta sona erdi. ABD öncülüğündeki barış planının ilk aşaması Ekim 2025’te yürürlüğe girdi: hayattaki 20 İsrailli rehine serbest bırakıldı, yaklaşık 2 bin Filistinli tutuklu salıverildi ve İsrail ordusu Şerit’in yüzde 47’sinden çekildi. BM Güvenlik Konseyi planı 17 Kasım 2025’te, Rusya ve Çin’in çekimser oylarıyla onayladı. Hamas Temmuz 2026’da sivil yönetimini dağıtıp görevi Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi’ne devretti. Vikipedi’ye göre Şerit’in yarıdan fazlası hâlâ İsrail ordusunun denetiminde; Hamas’ın fiilî denetimi toprağın yarısından azında sürüyor.

Neden önemli?

Gazze, İsrail-Filistin sorununun en yoğun yaşandığı yerdir: küçük bir toprak parçasında, çoğu mülteci ve çok genç olan iki milyon kişi yaşıyor, giriş çıkışların neredeyse tamamı başkalarının denetiminde. Ateşkese rağmen can kaybı sürüyor, kış yaklaşırken barınma ana sorun hâline geliyor: Avustralya, Kanada, İtalya ve Birleşik Krallık 150 bin çadırın sınırda bekletildiğini açıkladı. Bölgeyi kimin yöneteceği, İsrail’in ne zaman çekileceği ve yeniden inşanın nasıl yapılacağı soruları, Ortadoğu’daki hemen her diplomatik görüşmenin gündeminde yer alıyor.

Kaynak: Vikipedi (İngilizce), Gaza Strip, UNRWA, The Gaza Strip, Vikipedi (Türkçe), Gazze Şeridi · Görsel: Earth Science and Remote Sensing Unit, NASA Johnson Space Center, Public domain