Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Genel Direktörü Rafael Grossi, İran’ın nükleer programıyla ilgili sorunlara çözüm bulmak için diplomasiye ve müzakerelere dönülmesinin zorunlu olduğunu söyledi. Grossi, ajansın İran’daki beyan edilmiş nükleer tesislerin çoğunda temel doğrulama faaliyetlerini hâlâ yürütemediği uyarısında bulundu.

Grossi bu değerlendirmeyi 18 Kasım Çarşamba günü Viyana’da toplanan UAEA Yönetim Kurulu’na yaptığı açılış konuşmasında dile getirdi. Middle East Monitor’ın aktardığına göre Grossi, “İran’ın nükleer programıyla ilgili konulara çözüm bulmayı amaçlayan diplomasiye ve müzakerelere dönüş zorunludur” dedi.

UAEA Başkanı, ajansın Buşehr Nükleer Santrali dışında İran’daki beyan edilmiş nükleer madde ve tesislerin durumu hakkında Tahran’dan hiçbir bilgi almadığını belirtti. Grossi’ye göre ajansın denetçilerine yerinde doğrulama yapma izni de verilmedi.

Grossi, Haziran 2025’teki askerî saldırıların ardından ajansın, daha önce beyan edilen ve yüzde 60’a kadar zenginleştirilmiş uranyum stokları hakkındaki “bilginin sürekliliğini” yitirdiğini söyledi. Erişim ve güncel bilgi olmadan UAEA’nın, beyan edilmiş nükleer maddenin barışçıl faaliyetlerden başka amaçlara saptırılıp saptırılmadığını belirleyemeyeceğini vurguladı.

Grossi, Tahran’ı denetçilerin ülkeye dönmesini sağlayacak aşamalı teknik önlemleri değerlendirmeye çağırdı. “Bu tür aşamalı, teknik ve adım adım atılacak adımlar, İran’da olağan güvence denetimlerinin uygulanmasının yolunu açabilir; aynı zamanda daha geniş bir anlaşmaya elverişli bir güven ortamına katkıda bulunabilir” dedi. İran’ın konuşmaya yanıtı haberin yayımlandığı saatte kaynakta yer almıyordu.

Arka plan

UAEA’nın 35 üyeli Yönetim Kurulu, Eylül ayında İran’ı nükleer silahların yayılmasını önleme yükümlülüklerini ihlal ettiği gerekçesiyle 20 yıl aradan sonra ilk kez BM Güvenlik Konseyi’ne bildiren bir karar almıştı. Tahran ise ajansa yönelik eleştirilerini sürdürüyor: İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi 15 Kasım’da Tahran’daki basın toplantısında UAEA’yı ABD’nin ve Avrupa ülkelerinin etkisi altında hareket etmekle suçlamıştı.

Grossi’nin konuşmasına göre ajans Haziran 2025’teki saldırılardan bu yana yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun nerede ve ne miktarda bulunduğunu kendi denetimleriyle doğrulayamıyor.

Neden önemli?

UAEA, İran’daki nükleer maddeyi bağımsız olarak izleyebilen tek uluslararası kurum. Ajansın yüzde 60’a kadar zenginleştirilmiş uranyumun akıbetini bilmediğini açıkça söylemesi, İran’ın nükleer kapasitesine ilişkin belirsizliğin sürdüğünü gösteriyor. Bölgede ABD ile İran arasında gerilim ve arabuluculuk çabaları birlikte sürerken, Grossi’nin önerdiği aşamalı teknik adımlar denetçilerin dönüşü için olası bir ara yol olarak öne çıkıyor; bu adımların kabul edilip edilmeyeceği ise Tahran’ın kararına bağlı.

Kaynak: Middle East Monitor · Görsel: IAEA Imagebank, CC BY 2.0