Afganistan’da çalışan BM kuruluşları ve yardım örgütleri, kadınların ve kız çocuklarının hak ve özgürlüklerine yönelik giderek artan bir “saldırı” olduğunu ve bunun her geçen gün daha fazla kadının temel sağlık hizmetine ulaşmasını engellediğini açıkladı. BM Kadın’ın verilerine göre yardım kesintileri nedeniyle yaklaşık 300 insani sağlık tesisi kapandı ya da faaliyetini durdurdu; bu durumdan bir milyondan fazla kadın ve kız etkilendi.

BM Haberler’in 20 Kasım’da aktardığına göre krizin başlıca nedeni, Taliban yönetiminin 2021’de iktidara gelmesinden bu yana çıkardığı 100’den fazla karar. Bu kararlar kadınların evden çıkmasını, eğitimini ve çalışmasını büyük ölçüde kısıtladı. Toplumsal cinsiyet eşitliği kuruluşu BM Kadın’a göre insani yardım fonlarındaki ciddi kesintiler durumu daha da ağırlaştırdı.

BM Kadın, BM İnsani İşler Eşgüdüm Ofisi (OCHA) ve ortak kuruluşların verilerine göre kesintiler yalnız sağlık tesislerini etkilemedi. Toplumsal cinsiyete dayalı şiddetten kurtulanlara hizmet veren 193’ten fazla destek noktası kapandı ve bu da bir milyondan fazla kadın ve kızı etkiledi. Yardıma ihtiyaç duyan yaklaşık 3,4 milyon kadın ve kızın artık su, sanitasyon ve hijyen hizmetlerine erişememesi bekleniyor.

BM Kadın’ın İnsani Eylem Şefi Sofia Calltorp, ülkedeki 22 milyon kadın ve kızın uzun vadede sağlık hizmetinden mahrum kalma riskinin büyüdüğünü söyledi. Calltorp, Kunar’da görüştüğü bir kadının sağlık hizmeti alamadan birden fazla düşük yaptığını anlattığını aktardı. Calltorp, geçen yılki depremde her şeyini kaybedip yerinden edilen ve ikinci kışını geçiren kadınlarla da görüştüğünü, bunların birçoğunun sonradan Pakistan’la yaşanan çatışmalar ya da son aylardaki şiddetli sellerle yeniden yerinden edildiğini belirtti.

BM Kadın’ın Afganistan Özel Temsilcisi Susan Ferguson ise ülkeyi “dünyanın en ağır kadın hakları krizi” olarak niteledi ve Afgan kadınların artık “kendi hayatta kalmaları için mücadele ettiğini” söyledi. Ferguson, fon kesintilerinin yardım çalışanlarını hangi kadınlara destek verilip hangilerinin geri çevrileceği konusunda “imkânsız kararlar” almaya zorladığını belirterek hükümetlere ve uluslararası bağışçılara desteği kesmek yerine artırma çağrısı yaptı.

Arka plan

Taliban, 2021’de yönetimi ele geçirdikten sonra kız çocuklarının ortaokula gitmesini yasakladı. BM Kadın’a göre bu yasak nedeniyle yaklaşık 2,6 milyon kız ortaöğretimden uzak kaldı; kuruluş bunun çocuk yaşta evlilikleri ve anne ölümlerini artıracağı uyarısında bulundu. Kadınlar ülke genelinde birçok kamusal alana girmekten ve iş yerlerinin çoğunda çalışmaktan da men edilmiş durumda.

BM Kadın, ihtiyaç sahiplerine acil nakit yardımı, psikolojik danışmanlık ve küçük işletme eğitimi verdiğini, ülke genelinde yerel kadın örgütlerini desteklediğini açıkladı. Calltorp, bu hizmetlerin hayati olduğunu ancak Taliban kararlarının evdeki şiddete karşı koruma mekanizmalarını ortadan kaldırmasının etkisini gideremeyeceğini söyledi.

Neden önemli?

Afganistan’da kadınlar hem yönetimin kısıtlamaları hem de azalan uluslararası yardım nedeniyle iki yönlü bir baskı altında. Sağlık tesislerinin ve şiddet mağdurlarına yönelik destek noktalarının kapanması, kadınların ve kızların en temel hizmetlere erişimini doğrudan etkiliyor. BM kuruluşlarının çağrısı, bağışçı ülkelerin Afganistan’a yönelik yardım kararlarının milyonlarca kadının sağlığını belirleyecek olmasından kaynaklanıyor.

Kaynak: BM Haberler · Görsel: monneb afghan, CC BY-SA 2.0