İran Devrim Muhafızları Ordusu, 1979 devriminden hemen sonra kurulan ve düzenli ordudan ayrı çalışan silahlı güçtür. Doğrudan dinî lidere bağlı olan yapı; füze programını, Basra Körfezi’ndeki deniz gücünü ve İran’ın yurt dışındaki müttefik gruplarla ilişkilerini elinde tutuyor.
Devrim Muhafızları ne zaman ve neden kuruldu?
Devrim Muhafızları 5 Mayıs 1979’da, Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin kararnamesiyle ve Mehdi Bazergan’ın geçici hükümeti döneminde kuruldu. Farsça adı “Pasdaran”dır. İran anayasası ülkenin toprak bütünlüğünü ve siyasi bağımsızlığını savunma görevini düzenli orduya (“Arteş”), devrimi koruma görevini ise Devrim Muhafızları’na verdi. Yapı, anayasanın 150. maddesiyle silahlı kuvvetlerin bir bileşeni olarak tanınıyor.
Düzenli ordudan farkı ne?
İran’da iki ayrı silahlı güç yan yana bulunur. Arteş, ülkenin egemenliğini geleneksel anlamda korur. Devrim Muhafızları ise ondan ayrı ve ona paralel bir yapıdır; kendi kara, deniz ve hava-uzay kuvvetleri vardır ve iki güç farklı görev alanlarında ayrı ayrı çalışır. Devrim Muhafızları’nın başkomutanını dinî lider atar; komutan da ona karşı sorumludur.
Hangi birimlerden oluşuyor?
- Kara Kuvvetleri: Ana gövdeyi oluşturur; iç düzene odaklanır, son yıllarda sınır ötesi görevlere de yönelmiştir.
- Deniz Kuvvetleri: Basra Körfezi’nde operasyonel denetimi elinde tutan asıl İran gücüdür; küçük ve hızlı botlarla vur-kaç taktiklerinde uzmanlaşmıştır.
- Hava-Uzay Kuvvetleri: Balistik füze programından sorumludur. 2009’da bu adı aldı. Menzili 2.100 kilometreye varan Şahab-3 dahil birkaç bin kısa ve orta menzilli füze işletiyor.
- Kudüs Gücü: Yurt dışı operasyonları, askerî istihbarat ve gizli faaliyetlerden sorumludur; Hizbullah ve Husiler gibi İran’a yakın grupları silahlandırır, eğitir ve onlara danışmanlık yapar. Mevcudunun 2.000–5.000 olduğu tahmin ediliyor.
- Besic: Devrim Muhafızları’na yardımcı gönüllü milis gücüdür; yaklaşık 90 bin aktif mensubu vardır.
Kaç kişilik bir güç?
Kaynaklar farklı sayılar veriyor: 2024 için yaklaşık 125 bin, 2025 için yaklaşık 150 bin; Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü’nün (IISS) 2020 tarihli raporunda ise yaklaşık 190 bin aktif personel.
Nasıl bu kadar güçlendi?
Dönüm noktası 1980–1988 İran-Irak Savaşı oldu. Devrim Muhafızları’nın askerî bütçedeki payı 1980’de yüzde 7,3 iken 1982’de yüzde 20,3’e, 1987’de neredeyse yüzde 50’ye çıktı ve yapı savaştan büyük ölçüde bağımsız bir kurum olarak çıktı. Güç yalnız askerî değil: BBC 2010’da yapıyı bir “iş imparatorluğu”, Reuters 2019’da “siyasi ağırlığı olan bir sanayi imparatorluğu” diye tanımladı. Faaliyetleri enerjiden gıdaya uzanıyor.
Kasım Süleymani kimdi?
Kudüs Gücü’nün en tanınan komutanı Kasım Süleymani, Irak’ta IŞİD’e karşı yürütülen İran kara harekâtının kilit isimlerindendi. 3 Ocak 2020’de Bağdat Uluslararası Havalimanı’nda ABD’nin insansız hava aracı saldırısında, Iraklı milis lideri Ebu Mehdi el-Mühendis’le birlikte öldürüldü.
Hangi ülkeler terör örgütü sayıyor?
Devrim Muhafızları’nı aralarında ABD, Avrupa Birliği, İsrail ve Avustralya’nın da bulunduğu bir dizi ülke ve kuruluş terör örgütü listesine aldı.
Hürmüz Boğazı’ndaki rolü ne?
Basra Körfezi’ndeki operasyonel denetim Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri’ndedir; Hürmüz Boğazı’nın denetimi de yapının görevleri arasında sayılır. ABD ile savaş sürecinde boğazın kapatıldığını duyuran ve geçmeye çalışan gemilere yönelik saldırıları üstlenen de bu güç oldu: ekim ayında boğazda bir gemiyi vurduğunu, son olarak da Bahreyn’deki bir ABD radar sistemini hedef aldığını açıkladı. 13 Nisan 2024’te İsrail’e yönelik saldırıyı da müttefik gruplarla birlikte Devrim Muhafızları düzenlemişti.
Neden önemli?
İran’ın füze gücü, Körfez’deki deniz varlığı ve bölgedeki müttefik ağı aynı kurumun elinde toplanıyor. Bu yüzden İran’ın savaş ve barış kararlarında, Hürmüz Boğazı üzerindeki pazarlıklarda ve nükleer görüşmelerde Devrim Muhafızları’nın tutumu belirleyici oluyor. Güncel gelişmeler için Devrim Muhafızları haberleri sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynak: Vikipedi (İngilizce), Islamic Revolutionary Guard Corps · Görsel: Emad Yeganehdoost, CC BY 4.0
İlk yorum yapan siz olun