BM Dünya Gıda Programı (WFP), Sudan’da temel gıda fiyatlarının ekim ayında üst üste ikinci kez benzeri görülmemiş bir hızla yükseldiğini açıkladı. Kurumun kasım ayı pazar raporuna göre ülkenin ana tahılı sorgumun kilogram fiyatı bir ayda yüzde 41 artarken WFP’nin yerel gıda sepetinin maliyeti bir yıl öncesine göre yüzde 162 yükseldi.

WFP’nin eyalet başkentlerinden her ay topladığı verilere göre sorgumun ülke ortalaması ekimde kilogram başına 4.492 Sudan lirasına çıktı. Eylülde bu rakam 3.190 liraydı. Buğday ununun kilogramı 7.243 liraya, bir keçinin fiyatı 424.932 liraya ulaştı. Yer fıstığı fiyatı ise bir ayda yüzde 22, bir yılda yüzde 201 arttı. Rapora göre fiyatlar, çatışmanın en yaygın olduğu yıllarda görülen düzeyleri bile aştı; yalnız sığır eti fiyatında hafif bir düşüş kaydedildi.

Kişi başına günde 2.100 kalori sağlayacak biçimde sekiz üründen oluşan WFP gıda sepetinin ortalama maliyeti 4.758 liradan 5.900 liraya çıktı. Aynı dönemde gündelik işçi ücretleri neredeyse yerinde saydı: ülke ortalaması günde 20.482 lira oldu. WFP, fiyatların gelirlerden hızlı artmasının özellikle yerinden edilmiş ve çatışmadan etkilenen hanelerin gıdaya erişimini daha da zayıflattığını vurguladı.

Rapordaki eyalet tabloları farkın ne kadar büyük olduğunu da gösteriyor. Kassala’da sorgum fiyatı bir ayda yüzde 180 artarak kilogram başına 9.325 liraya çıktı. Sennar’da artış yüzde 116, Kuzey eyaletinde yüzde 93, Cezire’de yüzde 89 oldu. Güney Darfur ve Doğu Darfur gibi bazı bölgelerde ise sorgum fiyatı geriledi.

Sudan lirasındaki değer kaybı da sürüyor. Paralel piyasada dolar ekimde ortalama 9.250 liradan işlem gördü; eylülde kur 7.500 liraydı. Ticari bankalardaki kur 8.500 liraya çıktı ve bir yılda yüzde 254 değer kaybı yaşandı. Benzinin fiyatı ticari piyasada bir ayda yüzde 37 arttı. Doğudaki Gedaref mezat pazarına ekimde yalnız 567 ton sorgum geldi; bu, beş yıllık ekim ortalamasının yüzde 26 altında. Pazardaki ortalama sorgum fiyatı bir yılda yüzde 605 yükseldi.

Arka plan

Sudan’da Nisan 2023’te Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında başlayan savaş, ülkeyi dünyanın en ağır insani krizlerinden birine sürükledi. WFP fiyat artışını kurdaki çöküşe, yakıt sıkıntısına, ticaret yollarındaki aksamalara ve geç gelen, ortalamanın altında kalan yağışlara bağlıyor. Raporda bölgedeki savaşın ve döviz talebinin de liradaki değer kaybını hızlandırdığı belirtiliyor.

Neden önemli?

Sorgum, Sudanlı hanelerin temel besin kaynağı. Hasat beklentisinin zayıf, stokların azalmış ve ücretlerin sabit olduğu bir dönemde ana tahılın fiyatının bir yılda üç katına çıkması, milyonlarca kişinin daha az yemek zorunda kalması anlamına geliyor. WFP, insani yardımın ve piyasaya dayalı desteğin sürmemesi durumunda gıda güvensizliğinin derinleşeceği uyarısında bulunuyor; liradaki ve yakıttaki baskının da önümüzdeki aylarda fiyatları yukarı itmeye devam edebileceğini belirtiyor.

Kaynak: WFP (ReliefWeb) · Görsel: Dr. Ondřej Havelka (cestovatel), CC BY-SA 4.0