ABD ve İsrail ile başlayan savaşın ilk günlerinde ülkeyi tamamen çevrimdışı bırakan İranlı yetkililer, üç ay süren ve 2.000 saatten fazla devam eden dünyanın en uzun ulusal internet kesintisinin ardından erişimi kısmen yeniden başlattı. Ancak 90 milyonluk ülkede kullanıcıların büyük bir kısmı için ağır kısıtlamalar varlığını sürdürüyor.
Küresel İnternete Erişim Hâlâ Çok Uzak
Hükümet bağlantıları savaş öncesi seviyelere getirmeye başladığını söylese de, İranlıların küresel internete özgürce erişimi henüz sağlanabilmiş değil.
-
Engellenen Platformlar: YouTube, Instagram, Telegram, WhatsApp ve Facebook gibi en çok kullanılan küresel uygulamaların neredeyse tamamı kapalı ve bunların yeniden erişime açılması gündemde değil. Milyonlarca web sayfası devlet tarafından engellenmeye devam ediyor.
-
Kalitesiz Bağlantı: Mobil ve sabit hat bağlantıları son derece yavaş ve istikrarsız. Google hizmetlerinin sadece bir kısmı düzgün çalışabiliyor. Özellikle oyuncular, bağlantıdaki gecikmeler (yüksek ping) nedeniyle oyunları oynamakta büyük güçlük çekiyor.
-
VPN Karaborsası: İnternete girmek isteyen halk, genellikle devletle ilişkili kişilerin de kâr sağladığı VPN’leri (Sanal Özel Ağ) kullanmak zorunda bırakılıyor. Kısmi açılışla bağlantı maliyetleri biraz düşse de, VPN’lere olan patlayıcı talep kullanıcıları dolandırıcılara ve zararlı yazılımlara açık hale getiriyor.
“Filtreleme Mimarisi” ve Sınıfsal İnternet
Kısmi açılışa rağmen, kurulan karmaşık filtreleme katmanları, tam internet erişimini sadece devletin onayladığı küçük bir azınlığın yararlanabileceği bir “ayrıcalığa” dönüştürmüş durumda. Uzmanlara göre sistem şöyle işliyor:
-
IPv6 gibi bazı internet protokolleri tamamen engellenirken, yetkililer trafiği bozmak için UDP gibi protokollere aktif müdahale ediyor.
-
Yurtdışı IP adresleri kısıtlı bir “gri” bölgede tutuluyor. Bağlantı kurulabilse bile veri trafiği kasıtlı olarak çok düşük seviyelerde sınırlandırılıyor. Sadece devletin “beyaz listesine” giren bağlantılar tam performansla çalışabiliyor.
-
Devletin, mesleklere veya sosyal statüye göre farklı erişim seviyeleri sunduğu “kademeli internet” sisteminin akıbeti belirsiz. Normal paketin üç katı fiyata satılan “Internet Pro” (daha az kısıtlamalı bağlantı) paketlerinin kayıt sayfaları sessizce kaldırılsa da sistemin nasıl ilerleyeceği henüz açıklanmadı.
Seçim döneminde interneti açma vaadinde bulunan görece ılımlı Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, şu an iki ateş arasında kalmış durumda. Reformistler hükümeti çok geç ve yetersiz kalmakla eleştirirken, internetin tamamen kapalı kalmasını savunan sertlik yanlısı muhafazakarlar, yargı üzerinden kararı durdurmaya çalışıyor.
Tüm bu siyasi çekişmelerin ortasında, ekonominin çöküşünden ve internetteki aksamalardan etkilenen halkın öfkesi büyüyor. Tahran’dan bir bölge sakininin durumu özetleyen şu sözleri hisleri yansıtıyor: “Şu an elimizdeki şey internet değil. Geçmişteki yarı kapalı duruma geri döndük ve bu şimdi bize bir başarıymış gibi satılıyor.”
İlk yorum yapan siz olun