Hamas, 1987’de Birinci İntifada sırasında kurulan Filistinli İslamcı siyasi ve silahlı harekettir. 2006 seçimlerini kazanan ve 2007’den beri Gazze Şeridi’ni yöneten örgüt, 7 Ekim 2023 saldırısı ve ardından gelen Gazze savaşıyla bölgenin en çok tartışılan aktörlerinden biri oldu.

Hamas adı ne anlama geliyor?

Hamas, Arapça “İslami Direniş Hareketi” (Harakat el-Mukavemet el-İslamiyye) adının baş harflerinden oluşan bir kısaltmadır. Kısaltma Arapçada aynı zamanda “coşku, güç, cesaret” anlamına gelen bir sözcüğe denk geliyor.

Hamas ne zaman ve kim tarafından kuruldu?

Hamas, 10 Aralık 1987’de Birinci İntifada’nın başladığı günlerde Şeyh Ahmed Yasin önderliğinde kuruldu. Hareketin kökü, Yasin’in 1973’te Gazze’de kurduğu ve Müslüman Kardeşler’e bağlı olan Mücemma el-İslami adlı yardım kuruluşuna dayanıyor. Kurucular arasında Abdülaziz Rantisi, Mahmud ez-Zahhar ve Muhammed Taha da sayılıyor. Ahmed Yasin 22 Mart 2004’te, Rantisi ise aynı yılın 17 Nisan’ında hedefli suikastlarda öldürüldü.

Hamas neyi savunuyor?

Hamas’ın 1988 tarihli kuruluş belgesi İsrail’in ortadan kaldırılması çağrısını içeriyordu ve Manda dönemi Filistin topraklarını İslami vakıf olarak tanımlıyordu. Örgüt 2017’de yayımladığı yeni belgede İsrail’i tanımadan 1967 sınırlarında bir Filistin devletini kabul edebileceğini açıkladı ve mücadelesinin Yahudilere değil Siyonistlere yönelik olduğunu yazdı. Ancak 1988 belgesini resmen geçersiz ilan etmedi.

Gazze’nin yönetimini nasıl aldı?

Hamas, 2006 Filistin Yasama Konseyi seçimlerinde 132 sandalyenin 74’ünü kazanarak çoğunluğu elde etti. Haziran 2007’de Gazze’de Fetih’le giriştiği çatışmalardan galip çıkınca Şerit’in denetimini tamamen ele geçirdi. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas aynı yıl Hamas’tan İsmail Heniyye’yi başbakanlıktan aldı, ancak Heniyye Gazze’deki Hamas hükümetinin başında kalmayı sürdürdü. Böylece Batı Şeria’yı Filistin Yönetimi, Gazze’yi Hamas yöneten ikili bir yapı ortaya çıktı. İsrail ve Mısır, 2007’den sonra Gazze’ye abluka uyguladı. 2005’ten bu yana iki taraf arasında Kahire, Mekke ve Doha’da imzalanan çok sayıda uzlaşma anlaşması bu bölünmeyi sona erdiremedi.

Gazze’yi nasıl yönetiyor, parası nereden geliyor?

Hamas, Gazze’de bakanlıkları ve İçişleri Bakanlığı’na bağlı iç güvenlik ve istihbarat birimleriyle bir devlet aygıtı kurdu. Gelirleri Gazze’de toplanan vergiler, dış yardımlar ve hayır kuruluşlarından geliyordu. Örgütün 2011 bütçesi 70 milyon dolardı ve bunun yüzde 85’i dış kaynaklıydı. İran’ın desteğinin 2012’de 150 milyon dolardan bir yıl sonra 60 milyon dolara indiği hesaplanıyor; Katar da Gazze’ye para aktaran ülkeler arasında. Hamas’ın siyasi bürosu Ocak 2012’ye kadar Şam’daydı, ardından Katar’a taşındı.

Ekim 2025 ateşkesinin ardından bu yapı değişmeye başladı: Hamas, 6 Temmuz 2026’da Gazze barış planı kapsamında sivil yönetimden çekildiğini duyurdu.

Silahlı kanadı ne kadar güçlü?

Hamas’ın silahlı kanadı İzzeddin el-Kassam Tugayları’dır. Tahminler büyük farklılık gösteriyor: bazı kaynaklar 10–17 bin, bazıları 15–40 bin militandan söz ediyor; İsrail ordusu Gazze savaşından önce gücü beş tugayda 30 bin savaşçı olarak hesaplıyordu. Örgüt İsrail’le 2008–2009’daki “Dökme Kurşun” ve 2014’teki “Koruyucu Kalkan” operasyonları dahil birçok kez savaştı.

7 Ekim 2023’te ne oldu?

Hamas ve diğer silahlı gruplar 7 Ekim 2023’te İsrail’e saldırdı; yaklaşık 1.200 kişi öldü, bunların üçte ikisi kadarı sivildi ve 251 kişi rehin alındı. İsrail’in ardından başlattığı savaşta, hakemli tıp dergisi The Lancet’te yayımlanan bir araştırmaya göre 70 binden fazla Filistinli hayatını kaybetti. 19 Ocak 2025’te yürürlüğe giren ateşkes 18 Mart 2025’te İsrail’in saldırılarıyla bozuldu. ABD’nin barış planının ilk aşamasıyla 10 Ekim 2025’te yeni bir ateşkes başladı; ancak bir yıl sonra Gazzeliler ateşkesin kâğıt üzerinde kaldığını söylüyor ve saldırılarda can kaybı sürüyor.

Liderleri kimler?

Savaş Hamas’ın üst yönetimini büyük ölçüde değiştirdi. Silahlı kanadın komutanı Muhammed Dayf Temmuz 2024’te öldürüldü; Hamas bunu Ocak 2025’te doğruladı. Siyasi büro başkanı İsmail Heniyye 31 Temmuz 2024’te, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın yemin törenine katıldıktan sonra Tahran’da suikastla öldürüldü. Yerine Ağustos 2024’te seçilen Yahya Sinvar, 16 Ekim 2024’te Refah’ta İsrail askerlerince öldürüldü. Siyasi büronun başında bugün Halil el-Hayya bulunuyor.

Hangi ülkeler terör örgütü sayıyor?

ABD Hamas’ı 1995’te, Kanada 2002’de, Birleşik Krallık 2021’de terör örgütü listesine aldı. Avrupa Birliği 2001’de silahlı kanadı, 2003’te örgütün tamamını listeledi. Japonya silahlı kanadı listede tutuyor; Ürdün örgütü yasaklıyor. Türkiye, Rusya, Çin, Norveç, Mısır, Brezilya ve İran ise Hamas’ı terör örgütü saymıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan 2012, 2018 ve 2023’te Hamas’ı terör örgütü olarak görmediğini söyledi.

Neden önemli?

Gazze’nin geleceği büyük ölçüde Hamas’ın silahlarına bağlı. ABD Başkanı Donald Trump, 31 Temmuz 2026’da Barış Kurulu’nun Hamas ve diğer grupların silahsızlandırılması konusunda anlaşmaya vardığını açıkladı; Hamas yetkilisi Gazi Hamad, taslağın ağır silahların İsrail çekildikten sonra bir Filistin yönetimine devrini öngördüğünü söyledi. İsrail ise anlaşmaya “ciddi güvenlik” çekincesiyle yaklaştı ve planın birinci yılında Hamas silah bırakmamıştı. Bu düğüm çözülmeden İsrail’in çekilmesi, uluslararası istikrar gücünün konuşlanması ve Gazze’nin yeniden inşası ilerleyemiyor. Lübnan’daki benzer tartışma için Hizbullah dosyasına, güncel gelişmeler için Hamas haberleri ve Gazze haberleri sayfalarına bakabilirsiniz.

Kaynak: Vikipedi (İngilizce), Hamas · Görsel: NASA, Public domain