Birleşmiş Milletler (BM) İnsani İşlerden Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Muhammed Yahya, 16 Kasım Pazartesi günü BM Güvenlik Konseyi’nde Suriye’deki insani durumu anlattı. Yahya, Konsey’in ekim ayındaki toplantısından bu yana patlayıcı kalıntılar yüzünden 19’u çocuk 30 kişinin öldüğünü, Suriyeli sivillerin “daha fazla istikrarsızlığı kaldıramayacağını” söyledi.

BM İnsani İşler Eşgüdüm Ofisi’nin (OCHA) yayımladığı konuşma metnine göre Yahya, brifingi BM Acil Yardım Koordinatörü Tom Fletcher adına verdi. Yahya, Aralık 2024’ten beri yaklaşık dört milyon Suriyelinin gönüllü olarak evine döndüğünü belirtti. Ekim ayındaki toplantıdan bu yana ülke içinde yerinden edilmiş 60 bin kişi daha evine döndü; bunların üçte ikisi kamplardan ayrıldı. Aynı dönemde 18 bin mülteci de ülkesine geri geldi.

Yahya, dönüşlerin insani ihtiyaçların bittiği anlamına gelmediğini vurguladı. Milyonlarca kişi hâlâ yerinden edilmiş durumda; 730 binden fazla kişi kamplarda yaşıyor. Yahya, birçok aile için dönüşün “yeni bir mücadelenin başlangıcı” olduğunu söyledi: evlerin onarılması, okul ve sağlık tesislerinin yenilenmesi, geçim kaynaklarının yeniden kurulması gerekiyor.

Patlayıcı kalıntılar ve kış

Yahya’ya göre güvenli dönüşün önündeki en büyük engellerden biri patlayıcı kalıntılar. Bir önceki toplantıda önceki ay içinde 14 kişinin öldüğünü bildiren Yahya, o tarihten bu yana 30 kişinin daha hayatını kaybettiğini, 35’i çocuk 80’den fazla kişinin yaralandığını aktardı ve “Durum iyileşmiyor” dedi. Bu yılın ilk yarısında ülke genelinde 42 milyon metrekareden fazla alan tarandı, 700 bin metrekareden fazla kirlenmiş arazi temizlendi.

Kış için tahminen 2,4 milyon kişinin ek yardıma ihtiyacı var; BM’nin kış planı 970 bin kişiyi hedefliyor. Yaklaşık 200 bin yerinden edilmiş kişi ve geri dönen, soğuğa karşı yeterli koruma sağlamayan hasarlı barınaklarda yaşıyor. Son yağışlar ve ani seller yüzlerce barınak ve evi su altında bıraktı, bazı önemli köprüleri yıktı, yaklaşık 5 bin dönüm ekili alanı yok etti. Yalnız ülkenin doğusunda 2 binden fazla aile selden etkilendi. Yahya, sel sularının patlayıcı kalıntıları daha güvenli sayılan alanlara taşıdığını da belirtti.

Deyrizor’da iki çocukta çocuk felci virüsü saptandı. Sağlık Bakanlığı, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve UNICEF’in desteğiyle 34 binden fazla çocuğu aşıladı.

Arka plan

Suriye’de Beşşar Esad yönetimi Aralık 2024’te devrildi; dönüşler o tarihten sonra hızlandı. Yahya, dönüşlerin hükümetin “Kampsız Suriye” hedefindeki ilerlemeyi de yansıttığını söyledi. Buna karşın Suriye için insani yardım çağrısının yalnız üçte biri karşılandı. Kaynak yetersizliği Dünya Gıda Programı’nı (WFP) gıda yardımını yarıya indirmeye zorluyor; BM Nüfus Fonu (UNFPA) 28’den fazla sağlık tesisini kapattı.

Neden önemli?

Brifing, Suriye’de toparlanmanın başladığını ama kazanımların kırılgan olduğunu gösteriyor. Yahya, ad vermeden, “başka aktörlerin ve devletlerin” Suriye’nin güvenliğini ve istikrarını zayıflatan eylemlerinin dönüşleri tehlikeye attığını ve insani ihtiyaçları derinleştirdiğini söyledi. Konsey’den isteği ise açıktı: insani yardımın finansmanı sürdürülsün, mayın temizliği ve kış yardımı desteklensin, kalıcı çözümlere ve ekonomik toparlanmaya yatırım yapılsın. Kışın yaklaşması ve yardım bütçesindeki açık, önümüzdeki haftaları geri dönen aileler için belirleyici kılıyor.

Kaynak: OCHA · Görsel: MusikAnimal, CC BY-SA 4.0