Uluslararası Göç Örgütü (IOM), Ortadoğu’daki çatışma tırmanmasının göç üzerindeki etkisine ilişkin son raporunda, Suriye’ye yönelik sınır ötesi geçişlerin 16 Kasım itibarıyla toplam 1 milyon 21 bin 966’ya ulaştığını bildirdi. Rapora göre Lübnan’da 304 bin 520 kişi hâlâ ülke içinde yerinden edilmiş durumda.

IOM’un 3-16 Kasım dönemini kapsayan raporu, bölgedeki tırmanmanın zaten kırılgan bir ortamda birçok bölgeyi etkileyen insani bir krize yol açtığını belirtiyor. Kurum, son haftalarda çatışmaların yeniden alevlenmesinin insani yardım erişimini ve sivil hizmetleri baskı altına aldığını, bölgedeki göç hareketlerinin seyrinin belirsiz olduğunu vurguladı.

Rapora göre Lübnan’da 28 Ekim itibarıyla 528 kadastro bölgesine dağılmış 304 bin 520 kişi yerinden edilmiş olarak kaydedildi; bu sayı bir önceki döneme göre yüzde 8 azaldı. Geri dönüşler de sürüyor: 29 Eylül itibarıyla evine dönen yerinden edilmiş kişi sayısı 964 bin 689’a ulaştı ve önceki tura göre yüzde 10 arttı. Suriye’ye geçişlere ilişkin veriler, IOM’un Suriye’deki izleme birimi ile sınır makamları, Irak Sınır Kapıları Komisyonu ve Pakistan makamlarından derlendi.

Yemen’de ise eylül başında batı kıyısında çatışmaların tırmanmasının ardından göç belirgin biçimde arttı. IOM, 7 Haziran-16 Kasım arasında yaklaşık 354 bin 335 kişinin yerinden edildiğini, bunların çoğunun Taiz ve Lahic vilayetlerine sığındığını kaydetti. 18 Kasım itibarıyla 4 bin 336 Yemenli, kötüleşen güvenlik durumundan kaçarak Cibuti’ye ulaştı. İran’da ise tekrarlanan saldırıların temel hizmet ve altyapıyı aksatmaya devam ettiği, deniz ve hava ulaşımına getirilen kısıtlamaların hareketi ve yardım erişimini etkilediği belirtildi. Rapora göre İran’daki nüfus hareketleri yerel, geçici ve ekonomik nedenli; kitlesel göç belirtisi yok.

Arka plan

Bölgedeki çatışma tırmanması 28 Şubat 2026’da başladı. ABD ile İran 17 Haziran’da çatışmaların durdurulmasına ilişkin bir mutabakat zaptında uzlaşmıştı, ancak son haftalarda saldırılar yeniden yoğunlaştı. Lübnan’da 2 Mart’ta başlayan tırmanmadan bu yana BM Dünya Gıda Programı yaklaşık 1,1 milyon kişiye gıda ve nakit yardımı ulaştırdı. Suriye’de ise BMMYK verilerine göre Esed yönetiminin devrildiği 8 Aralık 2024’ten bu yana yaklaşık 1,85 milyon mülteci ülkesine döndü.

Neden önemli?

Rakamlar, çatışmanın etkisinin tek bir ülkeyle sınırlı kalmadığını, Lübnan’dan Suriye’ye, Yemen’den Afrika Boynuzu’na uzanan bir göç dalgası yarattığını gösteriyor. Yeniden imarı yeni başlayan Suriye’ye yönelik bir milyonu aşkın geçiş, ülkenin konut, iş ve temel hizmet kapasitesi üzerinde ek baskı oluşturuyor. Lübnan’daki geri dönüşlerin artması ise olumlu bir işaret olsa da yüz binlerce kişi hâlâ evinden uzakta.

Kaynak: IOM (ReliefWeb) · Görsel: upyernoz from Haverford, USA, CC BY 2.0