BM Mülteci Ajansı (BMMYK), Beşşar Esad yönetiminin devrildiği 8 Aralık 2024’ten bu yana yaklaşık 1 milyon 852 bin 240 Suriyelinin yurt dışından ülkesine döndüğünü bildirdi. Ajansın 19 Kasım tarihli ikinci tablosuna göre aynı dönemde ülke içinde yerinden edilmiş yaklaşık 2 milyon 107 bin 842 kişi de evine döndü.

BMMYK’nın Suriye’ye dönüşlere ilişkin genel görünüm tablosu Mısır, Irak, Ürdün, Lübnan ve Türkiye’yi kapsıyor. Ajans, mülteci dönüşü tahmininin nüfus hareketi raporları ve sınır izleme verileri gibi birden fazla kaynağın karşılaştırılmasıyla hesaplandığını belirtti. Tabloya göre gözlenen hareketlerin büyük bölümünü sınır kapılarından yapılan dönüşler oluşturuyor.

İki tablo birlikte okunduğunda, Esed sonrası dönemde ülke dışından ve ülke içinden evine dönenlerin toplamı 3,9 milyonu aşıyor. Ancak yerinden edilme sorunu sürüyor. BMMYK’ya göre Suriye’de hâlâ yaklaşık 5,54 milyon kişi ülke içinde yerinden edilmiş durumda. Bu kişilerin yaklaşık yüzde 76’sı resmî kampların dışında yaşıyor, yüzde 24’ü ise resmî yerinden edilmiş kişi alanlarında barınıyor.

Ajans, mülteci dönüşü rakamının bir tahmin olduğunu ayrıca işaretledi. Ülke içindeki dönüşlere ilişkin rakam ise Aralık 2024 ile 19 Kasım 2026 arasındaki dönemi kapsıyor. İki tablo da BMMYK’nın ReliefWeb’de yayımladığı bilgi görselleriyle birlikte duyuruldu.

Arka plan

BM Suriye Özel Temsilci Yardımcısı Claudio Cordone, 16 Kasım’da BM Güvenlik Konseyi’nde Dünya Bankası tahminine göre Suriye’de hasar gören fiziksel varlıkların yeniden inşasının 216 milyar dolara mal olacağını söylemiş, ekonomik toparlanma için uluslararası desteğin artırılmasını istemişti. Cordone aynı konuşmada ekim sonunda Tel Abyad’a dönmeye çalışan 100’den fazla Kürt ailenin şiddet ve yıldırmayla karşılaştığının bildirildiğini aktarmıştı. Aynı oturumda BM’nin insani işler yetkilisi Muhammed Yahya, patlayıcı kalıntıların bir ayda 19’u çocuk 30 kişiyi öldürdüğünü açıklamıştı.

Neden önemli?

Dönüş rakamları, Esed sonrası dönemde Suriyelilerin önemli bir bölümünün evine dönmeye başladığını gösteriyor; Suriyeli mültecilere ev sahipliği yapan Türkiye, Lübnan ve Ürdün gibi ülkeler için de doğrudan önem taşıyor. Öte yandan 5,54 milyon kişinin hâlâ ülke içinde yerinden edilmiş olması, yıkılan konutlar, patlayıcı kalıntılar ve güvenlik sorunları çözülmeden dönüşlerin kalıcı olmasının zor olduğuna işaret ediyor.

Kaynak: BMMYK (ReliefWeb), BMMYK (ReliefWeb) · Görsel: Patrickneil, CC BY 3.0