Babülmendep Boğazı, Arap Yarımadası’ndaki Yemen ile Afrika Boynuzu’ndaki Cibuti ve Eritre arasında uzanan, Kızıldeniz’i Aden Körfezi’ne ve Hint Okyanusu’na bağlayan dar bir su yoludur. Süveyş Kanalı’na giden ve oradan gelen gemilerin hemen hepsi buradan geçtiği için dünyanın en önemli deniz darboğazlarından biri sayılıyor.
Babülmendep Boğazı nerededir?
Boğaz, Kızıldeniz’in güney ucunda yer alır. Kıyıdaş üç ülke Yemen, Cibuti ve Eritre’dir. Boyu yaklaşık 50 kilometre, ortalama derinliği 186 metredir. En dar yerinde, Yemen’deki Ras Menheli burnu ile Cibuti’deki Ras Siyyan arasında genişlik yaklaşık 26 kilometredir (14 deniz mili). Boğazın kuzey ucunda Süveyş Kanalı, doğusunda ise Basra Körfezi’nin çıkışı olan Hürmüz Boğazı bulunur; Körfez’den Süveyş’e giden petrol ve gaz yükleri her iki boğazdan da geçer.
Adı ne anlama geliyor?
Arapça “bab” kapı, “mendeb” ise yas, keder anlamına gelir; ad genellikle “Keder Kapısı” diye çevrilir. Vikipedi’ye göre ad ya burada denizciliğin taşıdığı tehlikelerden ya da Arap Yarımadası ile Afrika Boynuzu’nu birbirinden ayıran bir depremde boğulanlarla ilgili bir Arap efsanesinden gelir. Bilim insanları, son 100 bin yılda deniz seviyesindeki değişimlerin boğazı dönem dönem açıp kapadığını ve modern insanın Afrika’dan ilk göçlerinin bu bölgeden geçmiş olabileceğini düşünüyor.
Boğazda hangi adalar var?
Yemen’e ait Perim Adası boğazı ikiye böler. Doğudaki Bab İskender (İskender Boğazı) yaklaşık 5,4 kilometre genişlikte ve 29 metre derinlikteyken, batıdaki Dakt el-Mayun yaklaşık 20 kilometre genişliğe ve 310 metre derinliğe ulaşır (Encyclopædia Britannica’nın 1878 baskısındaki ölçüler). Tanker trafiği, giriş ve çıkış için ayrılmış yaklaşık 2 mil genişliğindeki iki şeritle sınırlıdır. Boğazdaki öteki adalar arasında Cibuti kıyısındaki Yedi Kardeşler Adaları, Cibuti ile Eritre arasındaki Dumeyra Adaları ve Yemen’e ait Haniş Adaları sayılabilir.
Boğazın tarihinde neler yaşandı?
1869’da Süveyş Kanalı’nın açılması Babülmendep’i stratejik bir geçit noktasına dönüştürdü. Perim Adası 1799’da İngiliz Doğu Hindistan Şirketi tarafından ele geçirildi; İngiltere 1857’de adanın sahipliğini ilan etti, 1861’de buraya bir fener kurdu. Ada 1935’e kadar buharlı gemiler için kömür ikmal istasyonu olarak kullanıldı. İngiliz varlığı 1967’de sona erdi ve Perim Güney Yemen’e bağlandı. 2008’de boğazın üzerinden Yemen ile Cibuti’yi bağlayacak “Boynuzlar Köprüsü” projesi duyuruldu; ancak 2010’da ertelenen proje o tarihten beri ilerlemedi.
Babülmendep’ten ne kadar petrol geçiyor?
Vikipedi’deki verilere göre 2006’da boğazdan günde tahminen 3,3 milyon varil petrol geçiyordu; bu miktar 2014’te günde 5,1 milyon varile çıktı. 2017’de boğazdan geçen petrol, deniz yoluyla taşınan dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 9’unu oluşturuyordu. ABD Enerji Bilgi İdaresi’nin (EIA) Mart 2026’da güncellenen tablosuna göre boğazdan geçen toplam petrol akışı 2022’de günde 8 milyon, 2023’te 9,3 milyon varildi. Akış 2024’te 4,1 milyon, 2025’in ilk yarısında 4,2 milyon varile indi; yani 2023’ün yaklaşık yarısına düştü. Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) geçişi 2023’teki günlük 4,2 milyar fit küpten 2024’te sıfıra geriledi.
Kızıldeniz krizi gemi trafiğini nasıl etkiledi?
Gazze savaşının ardından Husiler Kızıldeniz’deki ticari gemilere saldırmaya başladı. İngilizce Vikipedi krizin başlangıcını 19 Ekim 2023 olarak verirken EIA saldırıların Kasım 2023’te başladığını yazıyor. Vikipedi’ye göre en az 30 gemi hasar gördü, iki gemi kaçırıldı, biri İngiliz ve üçü Yunan sahipli dört yük gemisi battı. ABD öncülüğündeki Refah Muhafızı Operasyonu 18 Aralık 2023’te, AB’nin Aspides deniz harekâtı 19 Şubat 2024’te başladı. Pek çok gemi Ümit Burnu’nu dolaşan uzun rotaya yöneldi: EIA verilerine göre Ümit Burnu çevresinden geçen petrol 2023’te günde 6,2 milyon varilken 2024’te 9,3 milyon varile çıktı. EIA, Süveyş yolu kapandığında Arap Denizi’nden Avrupa’ya yolculuğun yaklaşık 15 gün uzadığını belirtiyor.
Boğazın çevresinde kimlerin askerî üssü var?
Cibuti, boğazın kıyısındaki yabancı üslerin merkezidir. ABD 2002’de Fransa’dan devraldığı Camp Lemonnier’yi kullanıyor; Çin, Japonya ve İtalya’nın da Cibuti’de askerî üsleri bulunuyor. Fransa 1977’deki bağımsızlıktan bu yana Cibuti’nin güvenliğini taahhüt ediyor. Suudi Arabistan ülkede bir lojistik merkez kurdu, Rusya ise Eritre ile askerî ilişkiler yürütüyor. Hukuken boğaz, BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne göre “transit geçiş” hakkının geçerli olduğu uluslararası bir boğazdır; Eritre bu sözleşmeye taraf değildir.
Neden önemli?
Babülmendep, Asya ile Avrupa arasındaki en kısa deniz yolunun güney kapısıdır; boğazdaki her güvenlik sorunu petrol ve navlun fiyatlarına, Süveyş Kanalı’nın gelirine ve bölgeye giden insani yardıma yansır. Vikipedi’ye göre Husiler Ekim 2025’te Gazze barış planının ardından gemilere saldırıları durdurdu; ancak 2026’da İran savaşı sırasında İsrail’e (28 Mart) ve Suudi Arabistan’a (13 Temmuz) saldırılarını yeniden başlattı ve 20 Temmuz 2026’da boğazdan geçen Suudi gemilerine abluka ilan etti. Yemen’deki çatışmalar boğazın kıyısına da yaklaştı: Suudi Arabistan Kralı Selman, Husilerin Aden’e doğru ilerlediği bir dönemde koalisyon komutanını değiştirdi. Bu nedenle Babülmendep, Hürmüz’le birlikte bölgedeki savaşların küresel ekonomiye en doğrudan dokunduğu noktalardan biri olmayı sürdürüyor.
Kaynak: Vikipedi (İngilizce), Bab al-Mandab Strait, Vikipedi (İngilizce), Red Sea crisis, ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA), World Oil Transit Chokepoints · Görsel: NASA, Public domain








Yorumlar
İlk yorumu siz yazın.