Hizbullah, 1982’de İsrail’in Lübnan’ı işgali sırasında Lübnanlı Şii din adamlarınca kurulan ve İran’ın desteğiyle büyüyen silahlı ve siyasi harekettir. Hem Lübnan meclisinde sandalyesi olan bir parti hem de devlet ordusundan ayrı bir silahlı güç olması, onu bugün Lübnan siyasetinin en tartışmalı konusu yapıyor.

Hizbullah nasıl kuruldu?

Hareket, 1982’de İsrail’in Lübnan’a girmesinin ardından Lübnanlı din adamlarınca ve İran’ın parasal desteğiyle ortaya çıktı. O dönem Lübnan’ın doğusundaki yaylaları elinde tutan Suriye’nin izniyle bölgeye gelen İran Devrim Muhafızları, Bekaa Vadisi’ndeki bir üsten Hizbullah güçlerini eğitip örgütledi. Gelen Devrim Muhafızı sayısı kaynakta tek bir rakamla verilmiyor: bir bölümde yaklaşık 1.500, başka bir bölümde 1.000–2.000 kişi deniyor. Kuruluş tarihi de tartışmalı: bazı kaynaklar 1982’yi esas alırken, bazı araştırmacılar hareketin 1985’e kadar gevşek bir Şii militan topluluğu olarak kaldığını savunuyor. Hizbullah ise silahlı kanadının doğuşunu 8 Haziran 1982’de Halde’de bir İsrail zırhlı konvoyuna düzenlenen pusuyla anlatıyor.

Hizbullah neyi savunuyor?

Hareket, İran’daki yönetimin dayandığı velayet-i fakih öğretisini benimsiyor. 16 Şubat 1985’te Şeyh İbrahim el-Emin’in açıkladığı ilk bildiride ABD ve İsrail’le mücadele, Müslümanların birliği ve İsrail’in varlığının reddi hedef olarak yazıldı. Hizbullah zamanla Lübnan’da İslam cumhuriyeti kurma amacından vazgeçti; 2009’da yenilediği bildirgede mezhepçi siyasete karşı çıktığını ve ulusal birlik hükümetini desteklediğini açıkladı.

Liderleri kimler oldu?

Genel sekreterlerden Abbas Musavi, 16 Şubat 1992’de güney Lübnan’da konvoyuna düzenlenen İsrail helikopter saldırısında eşi ve oğluyla birlikte öldürüldü. Yerine aynı yıl Hasan Nasrallah geçti. Nasrallah örgütü 32 yıl yönetti ve 27 Eylül 2024’te Beyrut’un güney banliyösü Dahiye’ye düzenlenen İsrail hava saldırısında hayatını kaybetti. O tarihten bu yana vekâleten görev yapan Naim Kasım, 29 Ekim 2024’te genel sekreter seçildi.

İsrail’le hangi savaşları yaptı?

Hizbullah 1980’ler ve 1990’lar boyunca güney Lübnan’daki İsrail varlığına karşı savaştı. İsrail 2000’de güney Lübnan’dan çekildi; BM çekilmenin 1978 tarihli 425 sayılı karara uygun olduğunu doğruladı, Lübnan ise Şeba Çiftlikleri üzerindeki hakkını hâlâ savunuyor.

2006 Lübnan Savaşı, 12 Temmuz 2006’da Hizbullah’ın sınır ötesi baskını ve roket atışıyla başladı, 34 gün sürdü ve 14 Ağustos’ta sona erdi. Savaşta, savaşanlar dahil 1.191 ile 1.300 arasında Lübnanlının ve 165 İsraillinin öldüğü tahmin ediliyor. Ekim 2023’te Gazze savaşıyla birlikte yeniden başlayan çatışma 2024’te İsrail’in güney Lübnan’a kara harekâtına dönüştü. Eylül 2024 ortasında Lübnan genelinde binlerce çağrı cihazı ve telsiz patlatıldı. Kasım 2024’te ABD’nin arabuluculuğuyla varılan ateşkes, Hizbullah’ın Litani Nehri’nin kuzeyine çekilmesini ve güneye yaklaşık 5 bin Lübnan askerinin konuşlanmasını öngördü.

Lübnan siyasetinde yeri ne?

Hizbullah 1992’de, İran dinî lideri Ali Hamaney’in onayıyla seçimlere katılma kararı aldı ve o seçimde listesindeki 12 adayın tamamı meclise girdi. Bugün Hizbullah’a bağlı “Direnişe Sadakat” bloğu 128 sandalyeli Lübnan meclisinde 15 sandalyeye sahip. 2024’te yapılan bir ankette Lübnanlıların yüzde 55’i Hizbullah’a güvenmediğini söyledi.

Ne kadar güçlü?

Tahminler kaynağa göre büyük farklılık gösteriyor. 2006 için yaklaşık 1.000 tam zamanlı üye ve 6.000–10.000 gönüllüden söz ediliyordu; 2023 tahmini ise 60–65 bin savaşçı. Nasrallah 2021’de örgütün 100 bin savaşçısı olduğunu ileri sürmüştü. Roket cephaneliği için de rakamlar çelişiyor: İsrail hükümeti 2017’de yaklaşık 150 bin roketten söz ederken, İsrailli Alma enstitüsü 2026 için bu sayıyı yaklaşık 25 bin olarak veriyor. Hareketin silahlı gücü 2013’te Lübnan ordusundan daha güçlü sayılıyordu.

İran’la ilişkisi ne?

İran kuruluşundan bu yana Hizbullah’ın ana destekçisi. ABD’li yetkililer 2018’de İran’ın yıllık desteğini 700 milyon dolar olarak tahmin etti. Hareket, İran’a yakın grupların oluşturduğu ve Husilerin de içinde sayıldığı “Direniş Ekseni”nin en eski üyesi. Bu ilişkinin İran tarafındaki yürütücüsü Devrim Muhafızları’nın Kudüs Gücü. Hizbullah, Suriye iç savaşında da Beşar Esad yönetiminin yanında savaştı; Nasrallah Suriye’deki savaşa katıldıklarını 25 Mayıs 2013’te açıkça doğruladı.

Hangi ülkeler terör örgütü sayıyor?

Nisan 2026 itibarıyla en az 28 ülke Hizbullah’ın tamamını ya da yalnız silahlı kanadını terör örgütü olarak tanımlıyor. Bunlar arasında ABD, Birleşik Krallık, Kanada, Avustralya, Almanya, Fransa, Hollanda, Arjantin ve İsrail var; Avrupa Birliği ve Körfez İşbirliği Konseyi de listeye alanlar arasında. Bazı Batılı istihbarat servisleri 1983’teki Beyrut kışla saldırısını Hizbullah’a bağladı; hareket sorumluluğu reddetti.

Silahsızlanma neden tartışılıyor?

BM Güvenlik Konseyi’nin 1559 sayılı kararı Lübnan’daki milislerin silahsızlandırılmasını, 2006 savaşını bitiren 1701 sayılı karar ise Litani’nin güneyinde yasa dışı silahlı grup bulunmamasını istiyor. Lübnan hükümeti 7 Ağustos 2025’te silahın yalnız devletin elinde olması hedefini onayladı; Hizbullah ve Emel’e yakın bakanlar toplantıyı terk etti. 5 Eylül 2025’te ise ordunun milisleri silahsızlandırma yol haritası “Vatan Kalkanı Planı” kabul edildi. Naim Kasım 15 Ağustos 2025’te hükümetin örgütle çatışmaya girmesi hâlinde Lübnan’da “hayat olmayacağını” söyledi.

Mart 2026’dan bu yana yaşanan çatışmalar bu tartışmayı keskinleştirdi. 26 Haziran’da Washington’da imzalanan çerçeve anlaşması İsrail’in çekilmesini silahsızlanmaya bağladı; Kasım anlaşmayı reddetti. Ekimde ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hizbullah’tan el konulan patlayıcıların iade edilmemesini istedi. Lübnan ise UNIFIL’in görevi bittikten sonra BM’nin tampon güç olarak kalmasını talep ediyor. Güneyde İsrail saldırıları ise sürüyor: Lübnan resmî ajansı NNA, 13 Kasım’da beş beldenin topçu ateşine tutulduğunu bildirdi.

Neden önemli?

Hizbullah, Lübnan’da hem hükümette temsil edilen bir parti hem de devletin denetimi dışında kalan bir silahlı güç. Bu ikili yapı İsrail’in güney Lübnan’dan çekilmesini, Lübnan’ın yeniden inşası için beklenen dış desteği ve İran ile ABD arasındaki savaşın Lübnan cephesini doğrudan belirliyor. Silah tartışmasının nasıl sonuçlanacağı, Lübnan devletinin kendi topraklarındaki egemenliğinin de sınavı olacak. Güncel gelişmeler için Hizbullah haberleri ve Güney Lübnan haberleri sayfalarına bakabilirsiniz.

Kaynak: Vikipedi (İngilizce), Hezbollah, Vikipedi (İngilizce), Naim Qassem, Vikipedi (Türkçe), Hizbullah · Görsel: Magne Hagesæter, CC BY-SA 3.0